Faqja kryesore Rreth kėsaj faqe Kontakt
Të Përkushtuar ndaj Allahut- Harun Yahya
Të Përkushtuar ndaj Allahut


TĖ ARRISH SHUMĖ NGA KĖNAQSITĖ E ALLAHUT

Njė besimtar ėshtė njė njeri qė ėshtė "pastruar" nga idhujtaritė dhe nga format e tjera tė injorancės, si tė shpresuarit nė hyjni imagjinare apo tė kėrkuarit e aprovimit tė tyre duke u bėrė kėshtu vartės i tyre. Ai i shėrben vetėm Allahut dhe kėrkon vetėm aprovimin e Allahut. Siē e kemi thėnė nė fillim, ai e bėn kėtė "duke u pėrpjekur me tė tėra mėnyrat e duhura.

Ēelėsi i "tė pėrpjekurit me tė tėra mėnyrat e duhura" nė rrugėn e Allahut ėshtė tė kėrkosh tė arrish atė ēfarė e kėnaq Allahun mė shumė. Pėrballė zgjedhjeve tė ndryshme, tė gjtha nga tė cilat janė tė lejueshme, njė besimtar duhet tė zgjedhė atė qė e kėnaq mė tepėr Allahun. Kjo mund tė pėrshkruhet shkurt si mė poshtė:

"Njė besimtar duhet tė kalojė tėrė jetėn e tij duke bėrė ēfarė ėshtė "e ligjshme". Kur'ani e thotė qartė cilat veprime janė tė jashtėligjshme dhe kėto janė nė tė vėrtetė shumė pak nė numėr. Ēdogjė tjetėr veē kėtyre veprave tė paligjshme, ėshtė e ligjshme. " "Bashkė me kėtė, njė besimtar duhet te pėrkujdeset ndaj veprave dhe mendimeve qė e kėnaqin mė tepėr Allahun. Nė kėtė orvatje, atė e udhėheqin urtėsia dhe "largpamėsia" e tij."

Shembulli i "shpenzimit nė rrugėn e Allahut" (infak) do ta bėjė kėtė koncept mė tė qartė. Njė besimtar ėshtė njė person qė i ka shitur "veten dhe pronėn e tij" Allahut. Ai duhet tė vėrė nė pėrdorim gjithēka qė zotėron nė mėnyrėn qė e kėnaq mė tepėr Allahun. Megjithatė, ai shpesh mund tė pėrballet me zgjedhje tė ndryshme. Supozojmė se ai ka njė shumė tė konsiderueshme parash me tė cilat ai mund tė blinte njė kostum pėr veten e tij. Nė tė vėrtetė kjo ėshtė njė gjė e lejueshme dhe e ligjshme pėr tu bėrė; tė jesh i kujdesshėm pėr paraqitjen e jashtme ėshtė sigurisht nė pėrputhje me dėshirėn e Allahut. Megjithatė, me kėto para mund tė bėhen gjėra tė tjera qė mund ta kėnaqin Allahun mė tepėr. Nėse ia jep ato njė nevojtari, Allahu do jetė shumė mė i kėnaqur. Megjithatė ky ėshtė njė vendim qė merret vetėm nga vetė personi. Duke konsideruar kushtet dhe ambjentin ku jeton, ai vendos prioritete duke kėshilluar mė parė ndėrgjegjen e tij.

Njė shembull tjetėr do e shpjegojė mė qartė kėtė koncept: Njė besimtar ėshtė pėrgjegjės pėr "tė shijuar tė mirat dhė tė ndalojė tė keqen", duke pėrhapur fenė e Allahut dhe duke mbartur njė luftė mbi baza intelektuale kundėr tiranėve nė botė.

Tė pėrkrahėsh kėtė pėrgjegjėsi tė rėndėsishme, ėshtė njė mėnyrė pėr tė fituar kėnaqėsitė e Allahut. Njė pėrgjegjėsi e tillė do tė thotė qė detyra tė caktuara kanė pėrparėsi mbi tė tjera. Meqė ka shumė detyra tė tilla, nuk do tė ishte korrekte t'i jepje pėrparėsi ndonjė pune tjetėr edhe pse ėshtė e lejueshme dhe e ligjshme. Pėr shembull, burri ėshtė pėrgjegjės pėr tu kujdesur pėr familjen e tij, ai duhet tė ofrojė siguri dhe mbėshtetje pėr antarėt e familjes. Megjithatė, tė pėrdorėsh kėtė si pretekst pėr te evituar pėrgjegjėsinė pėr "tė shijuar tė mirat dhe tė ndalosh tė keqen" do tė ishte zgjedhje e papėrshtatshme pėr njė besimtar.

Nė tė vėrtetė, po ta mendojmė, mund tė shohim se "shpirti" (en-nefsi), pėrfshihet kur njeriu preferon diēka mė pak tė vlershme nė sy tė Allahut. Kjo preferencė ėshtė pasojė e lėnies mėnjanė tė njė "pjese" pėr shpirtin. Nė kėtė kuptim, njeriu nuk duhet tė drejtohet nga shpirti i tij, por tė dalė jashtė kėsaj pėr tė arritur pėlqimin e plotė tė Allahut. Tė mundohesh tė arrish miratimin e Allahut me 99 % tė pėrpjekjeve tė tua dhe tė lėsh mėnjanė 1 % pjesė pėr shpirtin, mund tė mos jetė e pranueshme nė sytė e Allahut. Kjo sepse personi nė fjalė ka bėrė shok shpirtin e tij me Allahun. Njė idhujtari e thjeshtė prej 1 % mund t'i bėjė shėrbimet e tij tė papranueshme. Situata e atyre qė i bėjnė shok qėnieve e tjera veē Allahut , pėrshkruhet mė poshtė:

Ata caktojnė pėr Allahun pjesė nga blegtoria tė cilat Ai i ka krijuar dhe thonė: "kjo ėshtė pėr Allahun", sipas mendjes sė tyre "dhe kjo ėshtė pėr 'shokėt' tanė". Por pjesa e shokėve tė tyre nuk arrin tek Allahu, ndėrsa pjesa e Allahut arrin te 'shokėt' e tyre. E poshtėr ėshtė mėnyra si ata gjykojnė! (Sure En Aam:136)

Nėse njė person rrezikon jetėn pėr mbrojtur familjen e tij pėr ndonjė padrejtėsi qė i ėshtė bėrė, por mbetet i pavėmendshėm dhe merret vetėm me punėt e tij kur ka shtypje dhe shpifje kundėr besimtarėve tė tjerė, mund tė themi se ai nuk e arrin pėlqimin e Allahut. Njė sjellje e tillė tregon anim dhe nėnshtrim ndaj shpirtit (nefsit) tė tij, qė ėshtė komplet kundėr qėllimit Islam "t'i shėrbesh vetėm Allahut". Pėr mė tepėr, sipas Kur'anit, tė veprosh sipas dėshirave tė shpirtit ėshtė njėsoj si t'i bėsh shok Allahut.

A e ke parė ti atė i cili ka zgjedhur si zot tė tij dėshirėn e vet? A do tė ishe ti atėherė rregullues i punėve tė tij pėrmbi tė? (Sure el-Furkan: 43)

Njė besimtar nga ana tjetėr, e pėrkushton tėrė jetėn dhe pasurinė e tij ndaj Allahut. Kjo sjellje superiore e besimtarėve pėrshkruhet nė Kur'an:

Thuaj: "Sigurisht falja ime, kurbani im, jeta ime dhe vdekja ime janė pėr Allahun, Zotin e Aleminit (Sure En-Aam: 162)

Sjellja e besimtarėve nė luftė, nė kohėn e Profetit (s.a.u.s.) pėr tė arritur atė qė e kėnaq mė shumė Allahun, tregohet nė Kur'an. Pėrballė dy grupe armiqsh, besimtarėt preferuan tė luftonin kundėr grupit mė tė dobėt. Por ishte dėshira e Allahut qė ata tė luftonin kundėr mė tė fortit. Kėto ngjarje tregohen nė ajetet e mėposhtme:

Kur Allahu ju premtoi juve njė nga dy grupet duhet tė ishte juaji, ju dėshiruat atė tė paarmatosurin tė ishte i juaji por Allahu donte tė pėrligjte tė vėrtetėn sipas Fjalės sė Tij dhe t'u priste rrėnjėt mosbesimtarėve. Me qėllim qė Ai tė bėnte qė tė ngadhėnjente e vėrteta dhe tė asgjėsonte tė pavėrtetėn, edhe pse kėtė e urrenin dhe ishe e hidhur pėr mosbesimtarėt. (Sure el-Enfal: 7-8)

Pra, Allahu bėri qė besimtarėt tė pėrballnin grupin mė tė fortė duke i drejtuar ata tek diēka me tė cilėn Ai kėnaqej mė shumė. Nė fund, ata triumfuan me ndihmėn e Allahut

Shembulli i mėsipėrm ėshtė njė ngjarje e lidhur me kushtet e asaj kohe. Por mbetet fakti se nė ēdo kohė Muslimanėt provohen me ngjarje tė ndryshme. Sot, pėr shembull, Muslimanėt duhet tė pėrfshihen nė njė luftė intelektuale kundėr atyre qė mohojnė Kur'anin dhe faktet e krijimit si dhe atyre qė pėrpiqen tė mbjellin imoralitetin nė shoqėri. Muslimanėt duhet tė pėrcaktojnė rrugėn mė tė mirė qė duhet tė ndjekin nė kėtė luftė qė ata kanė marrė pėrsipėr. Por, nėse ndonjėri ka fuqinė pėr ta mbėshtetur kėtė pėrgjegjėsi dhe merret me probleme jo shumė urgjente vetėm pėr tė kėnaqur dėshirat e tij, kjo vetėm do ngjallė pakėnaqėsinė e Allahut.

Nė ēdo rast, njė prirje e tillė nuk pėrputhet me drejtimin e duhur te sjelljes tė njė Muslimani. Ai ėshtė dikush i zgjedhur nga Allahu dhe tė cilit i ėshtė dhuruar besimi; ai ėshtė pėrgjegjės pėr tė zhdukur keqbėrjen nga shoqėria, ta zėvendėsojė atė mė paqe dhe tė krijojė njė ambient ku secili tė jetojė nė fenė e Allahut. Ai ėshtė pėergjegjės tė luftojė pėr ato burra, gra e fėmijė qė shtypen dhe qė thonė: "Zoti Ynė! Na shpėto nga ky qytet me kėtė popull shtypės dhe nxirr pėr ne njė prej Teje, qė tė na mbrojė, na nxirr pėr ne njė prej Teje, qė do tė na ndihmojė." (Sure an-Nisa': 75).

Ky koncept nuk kufizohet vetėm me njė luftė intelektuale. Gjatė jetės sė tij, njė Musliman duhet tė mbajė kėtė pikpamje, nė jetėn e pėrditshme, nė adhurimet dhe nė tė gjitha ēėshtjet qė has.

Ndėrkohė, ne duhet tė mbajmė nė mend se shprehja "tė bėsh ēfarė e kėnaq mė tepėr Allahun", pėrdoret pėr tė kuptuar mė mirė konceptin: Tė largohesh nga ēfarė e kėnaq mė shumė Allahun dhe tė merresh me detyra tė njė rėndėsie dytėsore ėshtė nė fakt mospėlqim nga Allahu. Ajo gjė e vetme qė e kėnaq mė tepėr Allahun ėshtė, nė ēdo rrethanė, ēdogjė nė pėrputhje me dėshirėn e Tij. Me fjalė tė tjera, nuk ka zgjidhje tė tjera pėr ēfarė e kėnaq mė shumė Allahun.

Tė mos e kėrkosh kėtė gjė dhe tė kėnaqesh me pak vjen nga njė mungesė pamjeje e botės tjetėr. Kjo pamje formohet pasi ndonjėri mendon se e meriton parajsėn. Por, asnjė nuk mund tė jetė i sigurt pėr njė shpėrblim tė tillė. Nė Kur'an, Allahu paralajmėron edhe vetė Profetin (s.a.u.s.) me ajetin, "…Po tė deshte Allahu, Ai mund ta kishte vulosur zemrėn tėnde…" (Sure esh-Shura:24). Me kėtė rast, ėshtė e qartė se askujt nuk i garantohet parajsa.

Nė ēdo rast, njė besimtar i sinqertė, siē pėrshkruhet nė Kur'an, s'e mendon kurrė se ai apo ajo patjetėr meriton parajsėn e tė rrėmbehet nga kjo ndjenjė. Besimtari i vėrtetė zakonisht i lutet Allahut me "frikė dhe shpresė" (Sure al-A'raf: 56)

Ata qė shmangen nga feja e vėrtetė mendojnė se e meritojnė parajsėn pasi nuk e kanė frikė Allahun si duhet dhe i marrin pėr tė mira veprat e tyre. Me njė llogjikė tė kotė, ata thonė; "Ne do na falen gjynahet sido tė jetė". Megjithatė, kjo ėshtė sjellje e veēantė e atyre qė nuk e kanė frikė Allahun ashtu si duhet pasur frikė Ai. Pėr kėtė situatė, Allahu thotė:

Pas tyre vijoi njė brez i poshtėr, tė cilėt trashėguan Librin , por qė zgjodhėn pėr vete tė mirat e kėsaj bote mashtruese duke thėnė (si shfajėsim), "ēdo gjė do tė na falet neve". Edhe nėse pėrsėri kotėsi mashtruese tė kėsaj jete do t'u dilnin pėrpara, ata pėrsėri do tė kapeshin pas tyre. A nuk ishte besa e Librit qė iu mor atyre se nuk do tė thoshin asgjė tjetėr veēse tė vėrtetėn pėr Allahun? Ndėrkohė ata kanė studiuar ēfarė ka nė tė (Librin e tyre). Por Banesa e Botės sė Pastajme ėshtė mė e mirė pėr tė pėrkushtuarit. A nuk do tė kuptoni pra? (Sure al-A'raf: 169).

Ka gjithashtu edhe nga ata, tė cilėve u janė dhėnė tė mira materiale nė kėtė botė, qė arrijnė nė pėrfundimin e gabuar se Allahu i do ata dhe si rrjedhim do mirėpriten nė parajsė - edhe pse mbartin dyshimin e ekzistencės sė saj. Kur'ani na jep njė shembull:

Dhe sillu atyre shembulin e dy vetave: njėrit prej tyre Ne i patėm dhėnė dy kopshte me vreshta dhe ia patėm rrethuar qė tė dy me hurma ndėrsa ndėrmjet tyre patėm vendosur fusha tė gjelbėruara bereqeti. Secili prej atyre dy kopshteve jepte prodhimet e tij dhe nuk e humbėn aspak begatinė e frutave tė tyre; po kėshtu ne bėmė edhe lumė tė gurgullojė mes tyre. Dhe kėshtu ai pati fruta tė bollshėm. I tha shokut tė tij gjatė njė bisede tė rastit me tė: "Unė kam mė shumė se ti pasuri dhe jam mė i fortė e i nderuar ndėr njerėz". Dhe shkoi pastaj nė kopshtin e tij nė gjendje tė tillė, i padrejtė pėr veten e vet. Tha: "Nuk mė duket se do tė shterojė gjithė kjo ndonjėherė. Edhe nuk mendoj se Ora (ēasti i Fundit tė botės) do tė vijė ndonjėherė dhe vėrtet nėse do tė sillesha prapė te Zoti im, sigurisht qė do tė gjeja mė tepėr begati se kjo kur tė kthehesha tek Ai" (Sure el-Kehf: 32-36).

Njė Musliman, nė kundėrshtim me njerėzit me kėtė mendje, i frikėsohen "devijimit pas udhėzimit nė rrugėn e drejtė". Lutja e besimtarėve nė Kur'an, ėshtė si mė poshtė:

"Zoti ynė! Mos na i lėr zemrat tona tė shmangen nga e vėrteta pasi Ti na ke udhėzuar, dhe na dhuro mėshirė nga Mėshira Jote. Vėrtet Ti je Dhuruesi mė i madh.(Sure Al'Imran: 8)

Megjithatė, ia vlen tė pėrmendim se kjo nuk ėshtė lloji i frikės qė ngjall ankth dhe vėshtirėsi nė zemrat e besimtarėve. Pėrkundrazi, frika nga Allahu e motivon besimtarin tė pėrpiqet mė tepėr pėr tu bėrė shėrbėtor qė e meriton tė hyjė nė Parajsė dhe tė sigurohet se ai po e kalon jetėn e kėsaj bote nė mėnyrėn mė tė mirė tė mundshme. Njė Musliman synon tė arrijė pėlqimin e Allahut nė kėtė botė qė ėshtė dhėnė pėr njė kohė tė shkurtėr. Mendimet e tij pėrqėndrohen nė njė moment tė vetėm qė do vijė sė shpejti: ai me siguri do vdesė njė ditė dhe do pėrgjigjet pėr veprat e tij para Allahut. Kjo do e ēojė atė ose nė shkatėrrim tė tmerrshėm, tė pėrjetshėm ose nė shpėtim tė pėrjetshėm. Nuk do ishte e urtė tė mendoje ndonjė zgjidhje tjetėr apo tė jesh i pavėmendshėm para njė ngjarjeje kaq tė madhe.

Pėr shpėtimin e tij, njė besimtar ka pėrgjegjėsinė tė kėrkojė "ēfarė e kėnaq mė tepėr Allahun". Tė mos e bėjė kėtė do tė thotė tė jetė i pakujdesshėm ndaj rreziqeve qė e presin. Para syve tė poshtėrimit qė do ketė nė ferr dhe nė prani tė Allahut, ėshtė thelbėsore tė kėrkosh "atė qė e kėnaq mė tepėr Allahun".

Po japim disa shembuj qė tregojnė sjelljen qė shfaqet para rreziqeve tė kėsaj bote dhe pėrpjekjet pėr t'i pėrballuar, pėr tė kuptuar mė mirė si tė arrihet ēfarė e kėnaq mė tepėr Allahun."

Supozojmė se je pėrballė njė pėrmbytjeje gjigante ku niveli i ujit rritet shumė shpejt. Nė kėtė situatė, do vrapoje pėr nė majė tė njė ndėrtese 10-katėshe pėr tė shpėtuar apo do rrije nė katin e 5-tė dhe do thoje "Ky vend ėshtė aq i lartė sa tė mė shpėtojė." ?"

"Le tė supozojmė se ndodhet njė ashensor qė mund tė tė ēojė nė katin e fundit. Ky nuk ėshtė falas dhe punon vetėm njė herė. Ti ke tamam aq para sa duhen per tu ngjitur. Do t'i jepje tė gjithė paratė qė ke pėr tė ikur nė majė apo do rrije nė ndonjė kat mė poshtė qė mund tė pėrmbytet?"

"Pėrsėri, le tė supozojmė se po bėhet njė festė e madhe nė katin e 6-tė ku ti je strehuar. Do rrije nė festė apo do pėrpiqeshe tė ikje nė katin e fundit?"

"Nje shembull tjetėr, supozojmė se shoku yt i ngushtė pėson njė atak nė zemėr dhe ai ose ajo duhet ēuar menjėherė tek Urgjenca. Nė kėtė situatė ti do e ngisje makinėn sa mė shpejt tė mundje apo do ecje ngadalė dhe tė thoje "Kaq shpejt mjafton, ai ose ajo duhet tė durojė" ?

"Siē shihet nė shembujt e mėsipėrm, para rreziqeve, njeriu bėhet vigjilent dhe bėn tė pamundurėn pėr tė shpėtuar. Kėrcėnimi mė i madh ėshtė ferri. Njė nga qėllimet mė tė rėndėsishme tė njė besimtari ėshtė animi i tij i brendshėm pėr tė evituar kėtė rrezik.

Pėr njė moment supozojmė se je nė buzė tė ferrit, rrotull tė cilit njerėzit do mblidhen Ditėn e Gjykimit dhe do dėshmojnė pėr pamjet e tij rrėnqethėse. Nėse shikon ferrin, a nuk do zgjidhje mes shumė alternativave pėlqimin e Allahut?

Kur njė person ēohet nė ferr, ai nuk do ketė mė rastin tė zgjedhė por vetėm do pėrgjigjet pėr veprat e tij. Kėshtu, duhet vepruar nėn kėtė dritė. Nė tė vėrtetė, njė besimtar gjithmonė vepron kėshtu duke pasur parasysh afrinė e ferrit dhe se ai, nė ēdo moment, mund tė shkojė nė botėn tjetėr. Nė shumė raste, Kur'ani tėrheq vėmendjen tek fakti se ēdo pendim nė botėn tjetėr ėshtė i kotė. Njė nga ajetet mė tė pėrshtatshme pėr kėtė ėshtė:

Dhe atje ata do tė bėrtasin: "Zoti ynė! Na nxirr tė punojmė mirėsi e drejtėsi, jo ato qė punuam gjithnjė".Ai do tu pėrgjigjet. " A nuk ju dhamė Ne jetė mjaft tė gjatė, saqė kushdo qė donte tė merrte kėshillim, mund ta merrte atė? Edhe kėshilluesi ju erdhi. Shijoni pra! Pėr keqbėrėsit nuk ka asnjė ndihmės.(Sure Fatir: 37)

Nga ana tjetėr, ashtu sic mundohemi tu rrimė larg rreziqeve, duhet tė pėrpiqemi nė mėnyrė tė ngjashme dhe mė shumė akoma pėr tė fituar bekimet. Sigurisht qė nuk ėshtė e urtė tė ndjehesh i kėnaqur tė kesh mė pak nė parajsė. Kur ikėn nga njė ishull plot me ar, a nuk do merrje sa mė shumė tė mundeshe me vete? Kur vjen koha pėr tė ikur nga kjo botė, njė Musliman nuk duhet tė ndjejė keqardhje e tė thotė "Sa doja tė kisha bėrė kėtė apo atė" ose "Sa do doja tė kisha fituar shpėrblimet e kryerjes sė ndonjė vepre veēanėrisht tė mirė". Pėr tė evituar kėtė situatė, ai duhet tė zgjedhė me kujdes atė qė e kėnaq mė tepėr Allahun.

Mosbesimtarėt pėrpiqen pėr kėtė jetė qė nuk ėshtė veē njė "kėnaqėsi kalimtare dhe e shpejtė" (Sure Al'Imran: 197). Ndėrsa kjo "kėnaqėsi" ka njė fund tė hidhur, Allahu premton pėlqimin e Tij, mėshirėn dhe parajsėn pėr besimtarėt. Njė besimtar qė ia dėshiron vetes kėto premtime tė Allahut, duhet tė pėrpiqet shumė pėr tė arritur ēfarė e kėnaq mė tepėr Atė.

Ēelėsi i pėlqimit tė Allahut: Ndėrgjegja

Pėrballė zgjedhjeve tė ndryshme, njė besimtar duhet tė zgjedhė atė qė e kėnaq mė tepėr Allahun. Kėtu, ndėrgjegja ėshtė kriteri kryesor qė do ta udhėheqė atė drejt zgjedhjes sė duhur. I Dėrguari i Allahut, profeti Muhammed (s.a.u.s.) i vuri mjaft rėndėsi ndėrgjegjes nė njė bisedė qė bėri me njė burrė.

Njė njeri e pyeti tė Dėrguarin e Allahut (a.s.): "Ēfarė ėshtė besimi?" Ai i tha: "Kur njė vepėr e mirė bėhet burim kėnaqėsie pėr ty dhe njė vepėr e keqe burim neveritjeje, atėherė je besimtar". Ai e pyeti pėrsėri te Dėrguarin e Allahut: "Ēfarė ėshtė mėkati?" Atėherė, Ai tha: "Kur i dorėzohesh diēkaje qė tė ther ndėrgjegjen" (Tirmidhiu).

Njė nga ndryshimet kryesore mes njė besimtari dhe njė jobesimtari ėshtė se, ndėrsa besimtari mbėshtet dhe beson ndėrgjegjen e tij, jobesimtari do merret vesh me shpirtin e tij i cili tė shtyn pėr vepra tė ulėta. Si rrjedhim, njė besimtar kujdeset pėr ndėrgjegjen e tij dhe kjo ėshtė sjellja e tij natyrale.

Megjithatė, kjo nuk do tė thotė qė njė besimtar ėshtė i paprekshėm ndaj tundimeve tė vetvetes. Ashtu si tha dhe Profeti Jusuf (a.s.) "Padyshim qė uni ėshtė i prirur drejt sė keqes" (Sure Jusuf: 53). Sipas kėsaj, ajo komandon ato alternativa qė janė kundėr Dėshirės sė Allahut.

Njė besimtar i eviton kėto mashtrime tė shpirtit nėpėrmjet ndėrgjegjes sė tij. Pėrballė njė zgjedhjeje, njė besimtar fillimisht priret tė pranojė atė qė i bie ndėrmend e para, qė nė pėrgjithėsi ėshtė ajo qė e kėnaq mė shumė Allahun. Pastaj ndėrhyn vetevetja; ajo pėrpiqet tė bėjė mė tėrheqėse alternativat e tjera dhe tė pėrpiqet t'i ligjėrojė ato. Njė besimtar duhet t'i mospėrfilli kėto pėrpjekje dhe tė lidhet fort me zgjedhjen e parė dhe absolutisht korrekte ku e ēoi ndėrgjegja e tij.

Tė duash pėr hir tė Allahut

Ky ėshtė lajmi i mirė (premtim pėr nė parajsė) qė Allahu i jep shėrbyesve tė tij qė besojnė dhe bėjnė vepra tė mira. Thuaju: "Asnjė shpėrblim nuk ju kėrkoj pėr kėtė pėrveē qė tė jeni tė mirė me mua pėr afėrsinė time me ju" Dhe kushdo qė fiton njė vepėr tė drejtė mirėsie, Ne do t'ia shtojmė tė mirėn pėr tė. Vėrtet qė Allahu ėshtė gjithnjė Falės i Madh,mė i Pari tė pranojė e tė ēmojė. (Sure esh-Shura: 23).

Njė besimtar ia pėrkushton tėrė jetėn e tij Allahut. Ai jeton pėr Allahun, punon pėr Allahun dhe do pėr hir tė Allahut. "Tė duash pėr hir tė Allahut" mund tė duket njė koncept jo i qartė pėr dikė qė nuk ėshtė i njohur mirė me Islamin. Ai qė ka ndejtur larg Allahut gjatė jetės sė tij dhe, si rrjedhim, nuk e ka njohur Atė, nuk do dijė ta dojė Allahun intuitivisht.

Por, njė besimtar qė e njeh dhe dėshmon pėr mėshirėn e Allahut ndaj tij, qė kupton se ajo qė do janė mirėsitė e Tij dhe se kėsaj mėshire i detyrohet ekzistenca dhe jeta e tij, e do Allahun dhe pėrfiton ndjenjėn fisnike e tė dashurit pėr hir tė Allahut. Nė Kur'an, tregohet ndryshimi mes besimtarėve dhe njerėzve tė tjerė mbi kėtė temė.

Dhe ka prej njerėzve tė cilėt zgjedhin tė tjerė pėrveē Allahut si shokė e tė barabartė. Ata i duan kėta tė adhuruar tė tjerė si Allahun, por ata qė besojnė e duan Allahun mė shumė se gjithēka tjetėr. (Sure el-Bekare: 165)

D.m.th. ata qė i bėjnė shok Allahut dhe tė cilėt, nė mendjen e tyre, ia veshin tė tėra atributet e Allahut qėnieve tė tjera, i duan kėto qėnie njėsoj si duhet tė donin Allahun. Kjo ėshtė ai lloj dashurie e bazuar mbi idhujtarinė.

Duke ditur se ēdogjė i pėrket Allahut dhe se ekzistenca e ēdo qenieje tė gjallė ėshtė krijim i Allahut, besimtarėt e duan Allahun mbi ēdogjė. Kjo cilėsi e lartė, qė ėshtė pasojė natyrale e njohjes sė Allahut si Qenie Superiore Njė dhe e Vetme, e bėn besimtarin komplet ndryshe nga njerėzit e tjerė. Kjo gjithashtu, pėrmendet nė njė nga thėniet e Profetit (s.a.u.s.).

"Kushdo qė ka kėto tre gjėra kupton ėmbėlsinė e besimit: nėse Allahu dhe i Dėrguari i Tij janė mė tė dashur tek ai se gjithė tė tjerėt, nėse ai e do njė njeri tjetėr vetėm pėr hir tė Allahut, Mė tė Lartit, dhe nėse ai urren tė kthehet nė mosbesim ashtu si do urrente tė hidhej nė zjarr"

Nga ana tjetėr ata qė i bėjnė shok Allahut nuk e durojnė as pėrmendjen e Allahut.

…Kur ti pėrmend Zotin tėnd Njė e tė Vetėm nė Kur'an, ata kthejnė shpinėn duke ikur me urrejtje. (Sure el-Isra': 46).

Ia vlen tė pėrmendet se ta pėrkujtosh Allahun pranė idhujve tė tyre, kjo nuk i shqetėson idhujtarėt. Llogjika e shprehur kėtu: "Ne jemi Muslimanė, por ne mund ta shijojmė ditėn tonė" ėshtė baza e tė menduarit tė tyre. Nga ana tjetėr, besimtari kupton kėtė fakt:

"Asgjė (qoftė njeri, send, ngjarje, etj) e ka bukurinė nga vetja. Allahu krijon ēdogjė dhe i stolis ato me bukuri. Meqė njė person, pėr shembull, nuk e ka vizatuar dhe formuar vetė fytyrėn e tij apo tė saj, ajo bukuri i pėrket Allahut."

"Allahu ia jep kėtė bukuri njeriut, qė e krijoi nga asgjė, pėr njė kohė tė shkurtėr (meqė ai njeri sė shpejti do plaket dhe do vdesė). Vetėm Allahu zotėron fuqinė e rikrijimit tė bukurisė nė botėn tjetėr, nė njė formė akoma mė perfekte."

"Ashtu si pėr njerėzit, tė gjitha krijesat qė meritojnė dashuri janė krijuar dhe "zbukuruar" nga Allahu. Meqė zotėruesi i kėsaj bukurie ėshtė Allahu, Ai bėn qė kjo bukuri e kėtyre qenieve tė zhduket me vdekjen e tyre. Nė botėn tjetėr, tė gjitha qeniet do rikrijohen."

Me kėtė rast, njė besimtar i do tė gjitha gjėrat qė ndesh nė kėtė botė, duke ditur se ato tė gjitha i pėrkasin Allahut dhe se ai do ta shohė bukurinė e formės sė tyre "origjinale" nė botėn tjetėr. Si rrjedhim, dashuria e tij aktuale ėshtė pėr Allahun, i Vetmi qė e furnizon atė me ēdogjė qė ai dėshiron: Ai ėshtė Zotėruesi i vėrtetė i ēdolloj bukurie.

Pėrkundėr konceptit tė dashurisė tė bazuar mbi besimin nė Allahun qė shijohet nga besimtarėt, dashuria e mosbesimtarėve bazohet mbi idhujtarinė. Nė Kur'an, kjo formė dashurie pėrshkruhet nga fjalėt e profetit Ibrahim (a.s.):

Ai tha: "Ju keni zgjedhur pėr adhurim idhuj nė vend tė Allahut dhe dashuria mes jush ėshtė vetėm nė jetėn e kėsaj bote, por Ditėn e Kijametit ju do ta mohoni njeri-tjetrin dhe do ta mallkoni njeri-tjetrin dhe vendbanimi juaj do tė jetė Zjarri dhe nuk do tė keni ndonjė ndihmues.(Sure el-Ankebut: 25).

Said Nursi, njė nga dijetarėt muslimanė mė tė mėdhenj tė shekullit tė njėzetė, e krahason kėtė formė dashurie me atė tė njė njeriu qė e shikon diellin nėpėrmjet njė pasqyre qė mban nė dorė. Nėse pasqyra thyhet dhe drita nuk reflektohet mė nėpėrmjet saj, njeriu ndjen pikėllim tė thellė meqė humbi njė burim drite. Megjithatė, ai nuk ėshtė aq inteligjent sa tė kuptojė qė drita nuk lind nga pasqyra. Drita vjen nga dielli, pasqyra vetėm sa e reflekton atė. Njė besimtar e shfaq tėrė dashurinė e tij pėr Allahun. Tė duash Allahun ėshtė tė duash qeniet, duke pasur kujdes se ato reflektojnė veēoritė e Allahut dhe se kėto veēori nė fakt i pėrkasin Atij, si nė rastin e pasqyrave.

Prandaj, njė besimtar e tregon dashurinė e tij pėr Allahun duke dashur besimtarėt qė i shfaqin veēoritė e Allahut me sjelljen e tyre dhe qė tregojnė vlera mjaft tė mira morale nė sy tė Allahut. Kjo formė dashurie nuk varet nga farefisnia, raca apo ndonjė lloj interesi tjetėr. Pra, ēėshtja ėshtė, tė duash ata qė duan Allahun. Nė Kur'an pėrshkruhet kjo dashuri mes besimtarėve duke e pėrngjasuar me dashurinė mes shokėve tė Profetit (s.a.u.s.) nė kohėn e tij:

Dhe ata tė cilėt para tyre patėn shtėpitė e tyre dhe pranuan Besimin,- i duan ata qė u shpėrngulėn tek ata dhe nuk kanė aspak zili nė gjokset e tyre pėr atė qė iu dha atyre dhe i parapėlqejnė ata mbi veten e tyre, edhe pse ata vetė kishin nevojė pėr tė. Dhe kushdo qė shpėton nga lakmia vetjake, tė kėtillėt do tė jenė ngadhnjimtarėt.(Sure el-Hashr: 9)

Kur'ani e qartėson se dashuria mes besimtarėve shpėrblehet nė mėnyrė tė veēantė nga Allahu:

Vėrtet se ata qė besojnė dhe punojnė mirėsi e drejtėsi, i Gjithmėshirshmi do tė dhurojė dashuri pėr ta.(Sure Mejrem: 96).

"O Jahja! Mbahu fort pas Librit tė Parė! Dhe ne i dhamė atij Urtėsi duke qenė akoma fėmijė. Dhe tė dashur ndaj njerėzve si mėshirė nga Ne, tė pastėr nga gjynahet dhe ai qe i drejtė e i devotshėm. (Sure Mejrem: 12-13).

Besimtarėt duan vetėm Allahun dhe ata qė besojnė nė Tė. Pėr kėtė shkak, ata nuk duan asnjė qė rebelohen kundėr Allahut. Kjo theksohet nė ajetet e mėposhtme nė Kur'an:

O ju qė keni besuar! Mos i bėni armiqtė e Mi dhe armiqtė tuaj miq e shokė duke treguar dashuri ndaj tyre, ndėrkohė qė ata kanė mohuar ēfarė ju ka ardhur juve nga e vėrteta dhe kanė dėbuar tė Dėrguarin dhe vetė ju, vetėm pėr shkak se besoni pėr ēėshtjen Time dhe pėr tė fituar kėnaqėsinė time. Ju tregoni miqėsi me ta nė fshehtėsi ndėrkohė qė Unė jam i Gjithėnjohur pėr gjithēka qė ju fshehni ose shfaqni hapur. Dhe kushdo prej jush qė e bėn kėtė, atėherė ai ėshtė i larguar larg nga Udha e Drejtė. (Sure el-Mumtahineh: 1)

Ju keni njė shembull shumė tė mirė tė Ibrahimit dhe ndjekėsve tė tij, kur i thanė njerėzve tė tyre, "Vėrtet qė ne jemi tė lirė prej jush dhe prej gjithēka qė ju adhuroni nė vend tė Allahut; ne ju kemi hedhur poshtė ju dhe ndėrmjet nesh ka filluar armiqėsi dhe urrejtje pėrgjithnjė derisa tė besoni nė Allahun Njė e tė Vetėm…"(Sure el-Mumtahineh: 4).

O ju qė keni besuar! Mos i merrni pėr mbrojtės baballarėt tuaj dhe vėllezėrit tuaj, nėse ata parapėlqejnė mosbesimin mbi Besimin. Dhe kushdo prej jush qė vepron kėshtu, atėherė ai ėshtė prej keqbėrėsve. (Sure et-Teube: 23).

Ti nuk do tė gjesh popull i cili beson nė Allahun dhe nė Ditėn e Fundit, tė bėjė miqėsi me ata qė i kundėrvihen Allahut dhe tė Dėrguarit tė Tij, edhe sikur ata tė ishin baballarėt e tyre, apo bijt e tyre, apo vėllezėrit e tyre, apo tė afėrmit e tyre. (Sure el- Muxhadilah: 22)

Ajetet e mėsipėrme thonė qartė qė dashuria e besimtarit ėshtė vetėm dashuri pėr Allahun. Duke vėnė mėnjanė tė gjithė faktorėt si farefisnia apo tė mira materiale, kjo dashuri i ka rrėnjėt thellė nė besim dhe vlera fisnike. Njė besimtar ka dashuri pėr ata, besimi i tė cilėve ėshtė i sigurt, dhe jo pėr ata qė kanė famė, para apo pozitė shoqėrore, tė cilat vetėm nė dukje janė tė rėndėsishme.

Duke i pastruar ndjenjat e dashurisė nga faktorė tė tjerė veē "dashurisė pėr Allahun", njė besimtar do mė tepėr ata qė kanė mė frikė Allahun dhe qė pėrpiqet mė shumė tė arrijė pėlqimin e Tij. Sa mė shumė veēori tė njė besimtari tė mirė tė ketė dikush, aq mė shumė do ēmohet ai nga besimtarėt e tjerė. Gjithashtu nė Kur'an shohim se besimtarėt kishin si mė tė dashurin e tyre Profetin (s.a.u.s.) - i cili ėshtė mė i afėrt me Allahun dhe qė kishte mė tepėr frikė nga Allahu:

Pejgamberi ėshtė mė afėr besimtarėve sesa vetė ata me vetveten. (Sure el-Ahzab: 6)

Meqė besimtari e kupton dashurinė si tė bazuar mbi besimin, ai do ta ndėrtojė dhe martesėn e tij mbi tė njėjtat themele. Edhe nė kėtė pikė, lind njė diferencė e rėndėsishme mes besimtarėve dhe jobesimtarėve: shpesh jobesimtarėt e bazojnė martesėn e tyre mbi pėrfitimet materiale. Kjo ėshtė zakonisht e vėrtetė pėr gratė, qė pėrpiqen tė gjejnė njė "burrė tė kamur" pėr tė pasur njė standart tė lartė jetese. Pėr kėtė arsye njė vajzė e re mund tė pranojė lehtėsisht tė bėhet shoqja e jetės e dikujt pėr tė cilin nuk ndjen asgjė. Kjo ėshtė, nė fakt, e ngjashme me njė marrėveshje tregtare nga e cila pėrfitojnė tė dyja palėt. Ndryshimi i vetėm ėshtė se kjo marrėveshje duhet tė zgjasė tėrė jetėn.

Shembuj martesash tė tilla ka shumė. Ka mjaft tė rinj qė martohen me persona tė pasur, apo tė vjetėr nė moshė apo imoralė, vetėm sepse janė tė famshėm ose kanė tė mira materiale tė shumta.

Martesat e mosbesimtarėve nuk janė gjithmonė tė bazuara vetėm mbi tė mirat materiale. Ka gjithashtu, shumė tė rinj qė shikojnė pamjen e jashtme apo tėrheqjen fizike tek personi qė duan tė martojnė. Vajza tė tilla martohen me burra qė atyre u duken si "kalorės mbi kalin e bardhė".

Por llogjika qė fshihet pas kėtij kėndvėshtrimi lė mėnjanė njė fakt kryesor: tė gjitha kėto veti fizike padyshim qė janė tė dėnuara tė zhduken. Tė gjithė njerėzit do plaken njė ditė. Pėr mė tepėr, Allahu mund t'ia heqė njė njeriu pamjen e bukur apo shėndetin nė njė ēast. Me pak fjalė, mjafton njė aksident dhe mund tė mbetesh i paralizuar, etj. Nėn kėto kushte, ēfarė i mbetet asaj martese?

Ēfarė do bėnte njė grua kur burri i saj , pėr shembull, qėrrohet nė njė aksident, nėse ajo e kishte marrė pėr sytė e tij tė bukur? Me siguri, vetėm atėhere ajo do kuptonte bazėn e paarsyeshme mbi tė cilėn prehej vendimi i saj mė i rėndėsishėm.

Njė besimtar ka pėr qėllim parajsėn e pėrhershme nė botėn tjetėr. Nė jetėn e tij pėrpiqet tė arrijė pėlqimin e Allahut pėr tė pėrfituar "shpėtim dhe lumturi". Duke i pėrkushtuar lutjet dhe gjithė jetėn e tij Allahut, ai me siguri do t'i pėrkushtojė edhe martesėn e tij Allahut.

Kjo lloj martese ėshtė padyshim totalisht ndryshe nga ajo e bazuar nė "idhujtari". Kėtu, nuk kanė rėndėsi paratė, fama apo bukuria. Arsyeja e vetme do jetė pėlqimi i Allahut. Besimtarit tė vėrtetė do t'i pėlqente tė martohej me dikė qė do ta "ndihmonte" mė tepėr pėr tė arritur kėnaqsinė e Allahut. Si rrjedhim, ai ose ajo duke u martuar me njė njeri tė tillė, shfaq njė besnikėri tė thellė ndaj Allahut dhe ėshtė mė lart nė besim dhe devotshmėri.

Pėr kėtė arsye, shumė gra qė jetuan nė kohėn e Profetit Muhammed (s.a.u.s.), shprehėn njė dėshirė tė madhe pėr tu martuar me Profetin (s.a.u.s.) Ato qė mendonin ndryshe pėrshkruhen nė Kur'an se ato duan "jetėn e kėsaj bote dhe stolitė e saj":

O Pejgamber! Thuaju bashkėshorteve tė tua: "Nė qoftė se dėshironi jetėn e kėsaj bote dhe shkėlqimin e saj, ejani pra! Unė do t'ju siguroj jetesėn dhe do t'ju lė tė lira me bujari. Por nė qoftė se doni Allahun dhe tė Dėrguarin e Tij dhe banesėn e Jetės sė Pastajme, atėherė vėrtet qė Allahu ka pėrgatitur pėr mirėpunueset nga mesi juaj shpėrblim madhėshtor. (Sure al-Ahsab: 28-29).

Vetitė e besimtarėve

Ai qė jeton sipas Kur'anit do t'i dojė ata qė jetojnė sipas Kur'anit, pra besimtarėt. Nė sajė tė besimit tė tyre tek Allahu, besimtarėve u janė dhuruar disa veti pėr tė cilat ia vlen t'i duash. Njė besimtar do t'i kėrkojė kėto veti edhe tek besimtarėt e tjerė dhe duke i parė nė to ai do t'i ēmojė.

Mė poshtė po japim vetitė e dallueshme tė besimtarėve tė shpjeguara nė Kur'an:

  • Besimtarėt i shėrbejnė vetėm Allahut. Ata nuk adhurojnė nė mendjet e tyre asnjė qenie tjetėr pėrveē Tij. "(Sure el-Fatiha: 1-7; Sure an-Nisa':36)
  • Ata kanė frikė Allahun. Nuk bėjnė asgjė qė Allahu e ka ndaluar apo qė ėshtė kundėr dėshirės sė Allahut."(Sure Al'Imran:102; Sure Ja Sin: 11; Sure et-Tagabun: 16; Sure ez-Zumer: 23)
  • Ata besojnė vetėm tek Allahu."(Sure el-Bekare: 249; Sure et-Teube: 25-26)
  • Kanė frikė vetėm Allahun."(Sure el- Ahsab: 39)
  • Ata i janė gjithmonė mirėnjohės Allahut. Mirėqenia apo varfėria nuk i bėn ata tė ndihen tė lumtur apo keqardhės pėr veten e tyre."(Sure el-Bekare: 172; Sure el-Isra': 3; Sure Ibrahim: 7)
  • Ata kanė siguri nė besimin e tyre. Mendimi qė tė mos fitojnė pėlqimin e Allahut nuk u vjen kurrė. Ata i kryejnė shėrbimet e tyre tė palodhur e me zell."(Sure el-Huxhurat: 15; Sure el-Bekare: 4)
  • Ata i binden Kur'anit. Ata i drejtojnė veprat e tyre nė pėrputhje me ligjin Kur'anor. Ata e flakin menjėherė njė sjellje kur kuptojnė se ajo nuk ėshtė nė pėrputhje me mėsimet e Kur'anit."(Sure al-A'raf: 170; Sure el-Ma'ideh: 49; Sure el-Bekare: 121)
  • Ata e pėrkujtojnė vazhdimisht Allahun. Ata e dinė se Allahu ėshtė Dėgjuesi dhe Shikuesi i ēdogjėje, dhe e kanė gjithmonė nė mend Fuqinė e Pėrjetshme tė Allahut."(Sure Al'Imran: 191; Sure er-Ra'd: 28; Sure en-Nur: 37; Sure al-A'raf: 205; Sure el-Ankebut: 45)
  • Ata e njohin dobėsin e tyre para Allahut. Jane tė pėrulur. (Kjo s'do tė thotė se janė tė dobėt)."(Sure el-Bekare: 286; Sure al-A'raf: 188)
  • Ata e dinė se nuk do t'u ndodhė asgjė pėrveē asaj qė u ka pėrcaktuar Allahu. Ata nuk lodhen tepėr pėr diēka e janė gjithmonė tė qetė dhe mbėshteten tek Allahu."(Sure et-Teube: 51; Sure et-Tagabun: 11; Sure Junus: 49; Sure el-Hadid: 22)
  • Qėllimi i tyre kryesor ėshtė jeta e pėrtejme. Ata kanė tė mira dhe nė kėtė botė dhe pėrpiqen ta pėrmirėsojnė atė."(Sure an-Nisa':74; Sure Sad: 46; Sure al-A'raf:31-32)
  • Ata kanė shokė tė afėrt vetėm Allahun dhe besimtarėt."(Sure al-Ma'ideh: 55-56; Sure el-Muxhadilah: 22)"
  • Ata janė njerėz tė kuptueshėm. Nuk e humbin kurrė ndjenjėn e devotshmėrisė, janė tė kujdesshėm dhe vigjilentė nė ēdo moment. I shėrbejnė gjithmonė interesave tė besimtarėve dhe tė fesė.(Sure Gafir: 54; Sure ez-Zumer: 18)
  • Ata pėrpiqen sa tė munden pėr nė rrugėn e Allahut. Luftojnė me mosbesimtarėt mbi baza intelektuale, sidomos me prijėsit e mosbesimit. Nuk ndihen kurrė tė zhgėnjyer apo tė dobėt nė kėtė luftė."(Sure el-Enfal: 39; Sure el-Haxh: 78; Sure el-Huxhurat: 15; Sure et-Teube: 12)
  • Nuk ngurrojnė tė thonė tė vėrtetėn. Nuk i dėgjojnė talljet dhe sulmet e mospranuesve dhe nuk kanė frikė nga ēensura e njerėzve."(Sure el-Ma'ideh: 54,67; Sure al-A'raf: 2)
  • Pėrdorin mėnyra tė ndryshme pėr tė pėrcjellė mesazhin e Allahut e tė mbledhin njerėz rreth fesė sė Allahut."(Sure Nuh: 5-9)
  • Ata nuk i shtypin tė tjerėt. Janė tė mėshirshėm dhe zemėrbutė."(Sure en-Nehl: 125; Sure et-Teube: 128; Sure Hud: 75)
  • Ata nuk rrėmbehen nga zemėrimi i tyre; janė tolerantė dhe jofalsė."(Sure Al'Imran: 134; Sure al-A'raf: 199; Sure esh-Shu'ara': 40-43)
  • Janė njerėz tė besueshėm. I befasojnė njerėzit me personalitetin e tyre tė fortė dhe i bėjnė tė ndjejnė besueshmėrinė e tyre."(Sure ed-Dukhan: 17-18; Sure et-Tekuir: 19-21; Sure el-Ma'ideh:12; Sure en-Nehl: 120)
  • Akuzohen si magjistarė apo tė ēmendur."(Sure al-A'raf: 132; Sure Junus: 2; Sure Sad: 4; Sure el-Hixhr: 6; Sure el-Kemer: 9)
  • Mbi ta ushtrohet shtypje."(Sure esh-Shu'ara: 49,167; Sure el-Ankebut: 24; Sure Ja Sin: 18; Sure Ibrahim: 6; Sure en-Neml: 49,56; Sure Hud: 91)
  • Ata janė tė durueshėm pėrballė fatkeqėsive."(Sure el-Ankebut: 2-3; Sure el-Bekare: 156, 214; Sure Al'Imran: 142,146,195; Sure el-Ahsab: 48; Sure Muhammed: 31; Sure En'am: 34)
  • Nuk kanė frikė nga vuajtjet apo vdekja."(Sure et-Teube: 111; Sure Al'Imran: 156-158, 169-171, 173; Sure esh-Shu'ara: 49-50: 49-50; Sure es-Saffat: 97-99; Sure an-Nisa': 74)
  • Ata sulmohen dhe pėrqeshen nga mosbesimtarėt."(Sure el-Bekare: 14,212)
  • Ata janė nėn mbrojtjen e Allahut. Tė gjitha intrigat dhe komplotet kundėr tyre janė tė kota. Allahu i mbron kundėr ēdo shpifjeje e ngatėrrese dhe i lartėson ata."(Sure Al'Imran: 110-111, 120; Sure Ibrahim: 46; Sure el-Enfal: 30; Sure en-Nehl: 26; Sure Jusuf 34; Sure el-Haxh: 38; Sure el-Ma'ideh: 42,105; Sure an-Nisa': 141)
  • Ata e trajtojnė Shejtanin dhe ndjekėsit e tij si armiq."(Sure Fatir: 6; Sure ez-Zuhruf: 62; Sure el-Mumtahineh: 1; Sure an-Nisa': 101; Sure el-Ma'ideh: 82)
  • Ata luftojnė me hipokritėt. Nuk mbajnė shoqėri me njerėz qė shfaqin vetitė e hipokritėve."(Sure et-Teube: 83,95,123)
  • Ata veprojnė duke u kėshilluar me njėri-tjetrin."(Sure esh-Shura: 38)
  • Ata nuk vuajnė pėr jetesat e mira tė mosbesimtarve."(Sure el-Kehf: 28; Sure et-Teube: 55; Sure Ta Ha:131)
  • Atyre nuk u bėjnė pėrshtypje tė mirat materiale apo gjendja shoqėrore."(Sure el-Haxh: 41; Sure el-Kasas: 79-80; Sure en-Nehl: 123)
  • Ata e kryejnė ēdo vepėr devotshmėrie nė mėnyrėn mė tė mirė."(Sure el-Bekare: 238; Sure el-Enfal:3; Sure el-Mu'minun: 1-2)
  • Ata nuk ndjekin turmėn por vetėm kriterin e parashtruar nga Allahu."(Sure En'am: 116)
  • Ata pėrpiqen tė afrohen sa mė shumė tek Allahu dhe tė shėrbejnė si shembuj pėr ata qė besojnė."(Sure el-Ma'ideh: 35; Sure Fatir: 32; Sure Vaki'a: 10-14;Sure el-Furkan: 74)
  • Ata nuk ndikohen nga Shejtani."(Sure al-A'raf: 201; Sure el-Hixhr: 39-42; Sure en-Nehl: 98-99).
  • Ata nuk ndjekin verbėrisht baballarėt e tyre. Sillen nė pėrputhje me mėsimet Kur'anore."(Sure Ibrahim: 10; Sure Hud: 62,109)
  • Nuk lejojnė keqtrajtimin e grave."(Sure en-Nur: 4; Sure et-Talak: 6; Sure el-Bekare: 231, 241; Sure an-Nisa': 19)
  • Evitojnė tepritė."(Sure En'am: 141; Sure el-Furkan: 67)
  • Ata ruajnė moralin dhe martesėn e tyre dhe e kalojnė jetėn martesore ashtu si dėshiron Allahu."(Sure el-Mu'minun: 5-6; Sure en-Nur: 3,26,30; Sure el-Bekare: 221; Sure el-Ma'ideh: 5; Sure el-Mumtahineh: 10)
  • Janė modest nė praktikimin e detyrimeve tė tyre."(Sure el-Bekare: 143; Sure an-Nisa': 171)
  • Janė vetėmohues."(Sure al-Insan: 8; Sure Al'Imran: 92, 134; Sure et-Teube: 92)
  • Jan tė kujdesshėm ndaj pastėrsisė."(Sure el-Bekare: 125, 168; Sure el-Muddethir: 1-5)
  • Ata i venė rėndėsi estetikės dhe artit."(Sure Saba': 13; Sure en-Neml: 44)
  • Ata nuk spiunojnė apo shpifin pėr besimtarėt e tjerė."(Sure el-Huxhurat: 12)
  • Ata evitojnė xhelozinė."(Sure an-Nisa': 128)
  • Ata kėrkojnė falje nga Allahu."(Sure el-Bekare: 286; Sure Al'Imran: 16-17, 147, 193; Sure el-Hashr: 10; Sure Nuh: 28)

Shtypja kundėr besimtarėve

Veēoritė e besimtarėve tė thėna mė lart janė dy llojesh:

Nė llojin e parė janė ato veēori qė besimtarėt e shfaqin me vullnetin e tyre; t'i shėrbesh Allahut, vetė-sakrifikimi dhe modestia janė disa prej tyre.

Nė llojin e dytė janė ato qė shfaqin jashtė kontrollit tė tyre, p.sh. komplotet kundra tyre apo ngacmimet e mosbesimtarėve. Kėto janė shumė tė rėndėsishme nė dallimin e besimtarėve tė sinqertė. Kjo sepse shumė nga veēoritė e treguara janė tė njė natyre tė imitueshme. Supozojmė, njė hipokrit mund tė kryejė ēdo akt devotshmėrie apo tė bėjė sakrifica, nėse ai pėrfiton nga kjo. Por veēoritė e shfaqura nė situata jashtė kontrollit tė tyre, janė "tė paimitueshme", p.sh. kur mosbesimtarėt pėrpiqen tė shtypin besimtarėt e sinqertė.

Me kėtė rast, kėto veēori kanė rėndėsi tė veēantė nė vlerėsimin e besimtarėve. Pėr tė kuptuar nėse njė popull pėrbėhet nga besimtarė tė sinqertė, duhet tė merren nė konsideratė ligjet e pandryshueshme tė Allahut tė shpjeguara nė Kur'an.

Ndėrsa numėrohen poshtėrimet dhe mashtrimet kundėr Muslimanėve, ne duhet tė kemi parasysh ngjarjet nė tė cilat u ndodhėn dhe Muslimanėt e parė:

Apo mendoni se do tė hyni nė Xhenet pa sprovime tė atilla tė cilat u erdhėn dhe atyre tė cilėt kanė kaluar para jush?(Sure el-Bekare: 214).

Nė ajetin ku theksohet "prova tė atilla tė cilat kanė kaluar para jush", arrijmė nė njė pikė kyēe . Armiqtė e profetėve dhe besimtarėve nuk thonin : "Kėta njerėz besojnė tek Allahu dhe kėrkojnė pėlqimin e Tij" ose "Kėta njerėz nuk janė imoralė si ne, ata kanė vlera tė larta". Pėrkundrazi, ata pėrpiqen tė mashtrojnė besimtarėt dhe t'i akuzojnė ata nė mėnyra tė ndryshme.

Padyshim, ata nuk do guxonin tė thonin "Ne jemi rebelė kundėr Allahut dhe ne nuk njohim kufij tė moralit; ne vetėm duam tė nėnshtrojmė kėta njerėz qė nuk na shėrbejnė ne". Nuk do tė ishte e urtė tė prisje rrėfime tė tilla nga kėta njerėz, si: "Kėta janė njerėzit qė ndjekin urdhėrat e Allahut, kurse ne jemi armiq". Pėrkundrazi, ata do tė pėrpiqeshin tė fuqizonin mashtrimet e tyre duke i paraqitur besimtarėt si negativė dhe vetveten si njerėz "tė sjellshėm dhe tė ndershėm". Nė ngjarjet e pėrshkruara nė Kur'an, shohim tė pėrdoret e njėjta metodė kundėr besimtarėve tė sė kaluarės.

Pėr shembull, Profeti Nuh (as) - si tė gjithė profetėt e tjerė - i thėrriste njerėzit e tij t'i shėrbenin vetėm Allahut. Njė sistem i bazuar mbi shėrbesėn vetėm ndaj Allahut padyshim qė pengonte rritjen e interesave tė krerėve tė shoqėrisė, tė cilėt kėrkonin tė mira materiale dhe rang tė lartė shoqėror. Padyshim qė, kėta krerė nuk do pranonin tė thonin se ajo qė kėrkonte Nuhu (as) ishte kundėr interesit tė tyre. Pėrkundrazi, ata e akuzonin se ishte ai qė kėrkonte interesat e tij - "gjendje dhe prestigj". Kur'ani jep njė pamje tė kėsaj situate si mė poshtė:

Dhe sigurisht qė Ne e dėrguam Nuhun te populli tij dhe u tha: "O populli im! Adhuroni Allahun! Ju s'keni tė adhuruar veē Tij. A nuk frikėsoheni pra? "Por prijėsit e mosbesimtarėve nga populli i tij thanė: "Ai nuk ėshtė mė tepėr veēse njė njeri si dhe ju qė kėrkon tė bėhet sundues mbi ju…"(Sure el-Mu'minun: 23-24).

Profeti Musa (as) dhe Profeti Harun (as) u akuzuan pėr tė njėjtėn gjė. Faraonin dhe rrethi i ngushtė i tij u thanė: "A ke ardhur te ne qė tė na largosh nga ai besim tė cilin i gjetėm baballarėt tanė ta ndjekim dhe qė ju tė dy tė mund tė keni madhėshti nė tokė? Ne nuk do t'ju besojmė ju tė dyve" (Sure Junus: 78).

Mashtrimet e bėra kundėr besimtarėve mund tė arrijnė njė shkallė tė paimagjinueshme. Pėrgjatė historisė, tė dėrguarit e Allahut janė akuzuar se i " magjepsnin dhe hutonin" besimtarėt rreth tyre.

Ata thanė: "Vėrtet qė kėta tė dy janė dy magjistarė. Qėllimi i tyre ėshtė t'ju nxjerrin ju nga toka juaj me magji dhe tė mėnjanojnė e tė mundin prijėsit e tė parėt tuaj".(Sure Ta Ha: 63).

Dhe mosbesimtarėt thonė: "Ky ėshtė magjistar, gėnjeshtar".(Sure Sad: 4)

Ambicia kryesore e atyre qė pėrgojojnė Muslimanėt ėshtė qė t'i paraqesin si njė imazh qė ka tė njėjtat vese qė shfaq vetja e tyre. Ata shkuan aq thellė me kėtė sa guxuan t'i thonė Profetit Nuh (as) "gėnjeshtar i pafytyrė" (Sure el-Kamer: 25).

Njė shpifje tjetėr mjaft e shpeshtė kundėr besimtarėve ėshtė ajo e "ēmendurisė". Nė fakt, kjo shpifje vjen nga paaftėsia e kuptimit tė njė llogjike baze shumė tė rėndėsishme tė besimtarėve. Duke mos patur konceptin e "fitimit tė kėnaqėsisė sė Allahut", mosbesimtarėt e kanė tė vėshtirė tė kuptojnė veprimet e besimtarėve tė cilat drejtohen nga ky qėllim i vetėm. Ata nuk e kuptojnė dot pse besimtarėt , qė padyshim nuk ndjekin interesat pėr shėrbimet qė kryejnė, i pėrkushtojnė jetėn e tyre Allahut. Nė sytė e tyre, kjo sjellje idealistike nuk mund tė jetė gjė tjetėr veē "ēmenduri".

Pėrgjatė historisė, ata shpesh janė akuzuar pėr kėtė. Pėr Profetin Musa (as) Faraoni tha: "Vėrtet qė i Dėrguari juaj qė ėshtė sjellė tek ju ėshtė njė i ēmendur. (Sure esh-Shu'ara: 27). Gjithashtu, kur mohuan Profetin Nuh (a.s.), njerėzit e tij i thanė: "I ēmendur". (Sure el-Kamer: 9).

Pėrveē kėtyre, besimtarėt janė akuzuar gjithashtu edhe pėr marrėdhėnie tė jashtligjshme. Profeti Jusuf (as) dhe Mejreme (as), modelė pėr tu ndjekur nga tė gjithė burrat dhe gratė besnikė, janė njerėz tė fismė mbi tė cilėt ra kjo akuzė.

Mė tepėr akoma, mosbesimtarėt akuzuan shumė profetė si "nė gabim tė qartė" (Sure al-A'raf: 60).

Por nuk do tė ishim korrektė tė thonim qė kėto ngjarje i pėrkasin tė kaluarės. Kur'ani na informon se besimtarė tė tjerė mund tė kenė tė njėjtat eksperienca. Prandaj, ēdo besimtar qė mbron fenė e vėrtetė, d.m.th. qė shqetėson ata qė janė larg vlerave tė atij besimi, mund tė jetė gjithmonė prč e akuzave dhe mashtrimeve tė tilla.

Duhet tė kujtojmė se ajo qė mosbesimtarėt pėrhapin pėr Muslimanėt mund tė jetė pjesė e kėsaj fushate shpifjesh. Ashtu siē kėshillon dhe Kur'ani, para hetimeve, ne duhet tė evitojmė kėto lajme tė shpėrndara nga "devijuesit". Pėr kėtė, Allahu na paralajmėron:

O ju qė keni besuar! Nė qoftė se njė njeri i lig e i poshtėr ju vjen juve me ndonjė lajm, sqarojeni e bėjeni tė qartė, qė tė mos dėmtoni njerėzit nga padija dhe pastaj tė ndjeni keqardhje pėr ēfarė bėtė.(Sure el-Huxhurat: 6)