Faqja kryesore Rreth kėsaj faqe Kontakt
MREKULLIA E KRIJIMIT NË ADN - Harun Yahya

MREKULLIA E KRIJIMIT NĖ ADN


ADN: BURIMI I TĖ DHĖNAVE TĖ JETĖS

Progresi i shkencės e tregon qartė se qeniet e gjalla kanė njė strukturė dhe rend skajshmėrisht kompleks i cili ėshtė tepėr i pėrsosur pėr tė ardhė nė ekzistencė rastėsisht. Ky ėshtė fakt se qeniet e gjalla janė krijuar nga njė Krijues i Gjithėfuqishėm me njohuri superiore. Tash vonė pėr shembull me shpleksjen e strukturės perfekte tė gjenit njerėzor - gjė kjo qė u bė qėshtje prominente pėr shkak tė Projektit tė Gjenomit - krijimi unik i Zotit u zbulua edhe njė herė pėr tė gjithė.

Shkencėtarėt nga e tėr bota, prej SHBA-ve deri nė Kinė, kanė dhėnė pėrpjekjet e tyrė mė tė mira gjatė mė shumė se njė dekade, pėr tė deshifruar 3 bilion shkronjat kimike tė ADN-sė dhe pėr tė pėrcaktuar sekuencėn e tyre. Si rezultat i kėsaj, 85% tė tė dhėnave qė pėrfshihen nė AND-nė e njerėzve mund tė renditen nė mėnyrė tė duhur. Edhe pse ky ėshtė njė zhvillim shumė ngacmues dhe i rėndėsishėm, siē thotė edhe Dr. Francis Collins i cili e udhėheq Projektin e Gjenomit Njerėzor, tani pėr tani ėshtė marrė vetėm hapi i parė nė deshifrimin e informatave qė gjenden nė ADN.

Pėr tė kuptuar se pse deshifrimi i kėtyre informatave merr kaq shumė kohė, ne duhet ta kuptojmė natyrėn e informatave tė deponuara nė ADN.

Struktura sekrete e AND-sė


Nė njė molekulė tė ADN-sė ka mjaft informata sa pėr tė mbushur 1 000 libra. Kėto informata janė tė koduara nė ADN-nė qė e shihni nė fotografi. Tė gjitha tiparet e njeriut janė tė koduara nė njė alfabet tė pėrbėrė nga shkronjat A, T, C dhe G.

Nė fabrikimin e produkteve teknologjike apo nė menagjimin e njė fabrike, mjetet mė tė mėdha tė punėsuara janė pėrvoja dhe akumulimi i njohurisė qė i ka fituar njeriu gjatė shumė shekujve. Njohuria dhe pėrvoja e nevojshme pėr ndėrtimin e trupit njerėzor, "fabrikės" mė tė avancuar dhe sofistikuar nė botė, janė tė deponuara nė ADN. ADN ėshtė njė molekulė e madhe qė ruhet me kujdes nė bėrthamėn qelizore dhe qė funksionon si njė bankė e tė dhėnave pėr trupin e njeriut. Informatat e fshehura brenda ADN-sė kontrollojnė qindra ngjarje tė ndryshme qė ndodhin nė qelizat e trupit tė njeriut dhe nė funksionimin e sistemit tė tij, sikur edhe nė qėshtjet fizike, qė nga ngjyra e flokėve dhe syve tė personit e deri te lartėsia e tij. Pėr shembull, edhe nėse shtypja e gjakut tė dikuj ėshtė e lartė, e ulėt apo normale, mvaret nga informatat nė ADN.

Njė qėshtje e rėndėsishme qė duhet potencuar kėtu ėshtė se qysh nga krijesa e parė njerėzore, triliona shembujt e ADN-sė nė biliona qelizat e njeriut janė paraqitur nė gjendjen e njėjtė tė pėrsosshmėrisė dhe kompleksitetit siē janė edhe sot. Duke i lexuar rreshtat e mėposhtėm ti poashtu do tė shohėsh se sa e paarsyeshme ėshtė tė pohohet, ashtu siē bėjnė evolucionistėt, se gjoja njė molekulė e tillė, me strukturėn dhe mundėsitė e saj marramendėse, ėshtė krijuar si rezultat i rastėsisė.

Vėllimet e informatave nė Qelizėn Njerėzore

Informatat e deponuara nė ADN nuk duhet tė nėnqmohen nė asnjė mėnyė. Pėr mė tepėr pasi qė njė molekulė ADN e njeriut pėrmban mjaftė informata sa pėr tė mbushur miliona faqe enciklopedishė, apo pėr tė mbushur rreth 1000 libra. Vėreje me vėmendje kėtė fakt: njė milion faqe enciklopedie, apo 1000 libra. Pra kjo do tė thotė se bėrthama e ēdo qelize pėrmban aq informata sa pėr tė mbushur njė milion faqe enciklopedie, informata kėto qė pėrdoren pėr kontrollin e funksioneve tė trupit tė njeriut. Pėr tė tėrhequr njė analogji ne mund tė pohojmė se edhe 23 volumet e Enciklopedisė Britanike, njėrės nga minierat mė tė mėdha tė informacioneve nė botė , kanė vetėm 25000 faqe. Kėshtuqė para nesh qėndron njė pamje e habitshme. Nė njė molekulė tė gjetur nė bėrthamė, e cila ėshtė shumė mė e vogėl se sa qeliza mikroskopike ku ajo ėshtė e vendosur, ekziston njė depo e tė dhėnave 40 herė mė e madhe se sa enciklopedia mė e madhe e botės e cila pėrmban me miliona artikuj informacioni. Kjo do tė thotė se kemi njė enciklopedi 1000 volumėshe e cila ėshtė unike dhe nuk ka diqka qė mund tė krahasohet me tė. Kur njė pjesė e informacionit prezente nė gjenin e njeriut do tė lexohej ēdo sekondė, non-stop, do tė duheshin 100 vite pėr ta kompletuar kėtė proēes. Nėse informatat qė gjenden nė ADN do tė vendoseshin nė formė libri, vėllimet e vendosura nė majė tė njėra tjetrės do tė mbėrrinin 70 metra lartėsi. Llogaritjet e fundit kanė zbuluar se kjo enciklopedi gjigante pėrmbanė nja 3 bilion "tema" tė ndryshme. Nėse informatat e ADN-sė do tė shkruheshin nė letėr, ajo letėr do tė zgjatej nga Poli i Veriut deri nė Ekuador.

Molekula e ADN-sė nė bėrthamė ėshtė e kondenzuar nė tė ashtuquajturat kromozome. Gajtėsia totale e molekulės sė ADN-sė nė kromozom ėshtė 1 metėr. Kromozomi ėshtė njė nanometer i gjerė, me fjalė tė tjera sa e bilionta pjesė e metrit. Si mund tė ndodhė qė molekula e ADN-sė e gjatė 1 metėr tė vendoset nė njė hapėsirė aq tė vockėl?

Pakot e kromozomeve janė nė fakt tė ndėrtuara nga sisteme specialė pėrbėrėse shumė mė tė vockla. Molekula e ADN-sė sė pari ėshtė e mbėshtjellė rreth proteinave speciale tė quajtura histone, mu sikur tek shtjella e pambukut. Kėshtu, ato formojnė strukturat e quajtura nukleozome. Kėto nukleozome janė tė dizajnuara nė mėnyrė speciale pėr tė mbrojtur ADN-nė dhe pėr tė ndaluar dėmtimin e saj. Kur nukleozomet lidhen njėra me tjetrėn ato formojnė kromatinėn. Laqe tė pėrdredhura afėrsisht e formojnė kromatinėn. Nė kėtė mėnyrė, kjo krijesė madhėshtore e ngjeshė molekulėn e ADN-sė nė njė hapėsirė aq tė vogė sa e bilionta pjesė e gjatėsisė sė saj.

Kėta shembuj janė indikacion i sasisė madhėshtore tė informatave qė gjenden nė ADN. Tash shtrohet pyetja, si mund tė bėhet fjalė pėr molekulė qė pėrmban informata. Kjo pėr arsye sepse ajo pėr qka ne po flasim nuk ėshtė kompjuter apo bibliotekė, por vetėm njė pjesė e trupit qė ėshtė me qindra mijėra herė mė e vogėl se njė milimetėr, e pėrbėrė thjeshtė nga proteina, yndyra dhe molekula uji. Do tė ishte njė mrekulli me pėrmasa mahnitėse sikur kjo pjesė pambarimisht e vogėl e trupit do tė pėrmbante dhe depononte qoftė edhe njė informatė tė vetme e tė mos flasim pėr miliona informata tė tilla.

Kompjuterėt janė momentalisht format mė tė pėrparuara tė teknologjisė pėr deponimin e informatave. Sasia e informatave e cila para 30 viteve nė mėnyrė rutinore deponohej nė njė kompjuter me madhėsi sa tė njė dhome, sot mund tė deponohet nė disqe tė vogla, por edhe teknologjia mė e re e zbuluar nga intelegjenca njerėzore, pas diturisė sė akumuluar me shekuj dhe punės sė mundimshme, akoma ėshtė larg nga arritja e kapacitetit deponues tė informatave qė ka njė bėrthamė e vetme qelizore. Krahasimi nė vijim i bėrė nga profesori i mirėnjohur i mikrobiologjisė Michael Denton, mbase do tė mjaftojė pėr tė ndriquar kontrastin midis madhėsisė sė vockėl tė ADN-sė dhe sasisė sė madhe tė informatave qė ajo pėrmban:

Informatat e nevojshme pėr tė specifikuar dizajnin e tė gjitha specieve tė organizmave qė kanė ekiztuar ndonjėherė nė planetė, njė numėr i cili sipas G.G. Simpson arrin nė pėrafėrsisht njė mijė milion, do tė mund tė mbaheshin nė njė lugė qaji dhe akoma do tė kishte vend aty pėr tė gjitha informatat qė gjenden nė secilin libėr tė shkruar ndonjėherė.1

Si mundet njė zingjir i padukshėm pėr syrin, i pėrbėrė nga atomet, me diametėr sa e njė bilionta pjesė e milimetrit, tė pėrmbajė njė memorie tė tillė dhe njė kapacitet tė tillė informatash? Kėsaj pyetje shtoja edhe kėtė tjetrėn: Pėrdesisa secila nga 100 trilion qelizat e trupit tėnd i dinė pėrmendėsh njė milion faqe informacioni, ti si njė qenie njerėzore intelegjente dhe e vetėdijshme, sa faqe enciklopedie do tė mund t'i memorizoje gjatė tėrė jetės tėnde. Diqka qė ėshtė edhe mė e rėndėsishme, qeliza i pėrdorė kėto informata nė mėnyrė tė rrjedhshme, nė njė mėnyrė tejmase tė planifikuar dhe koordinuar, nė vendet e duhura dhe kurrė nuk bėn ndonjė gabim. Akoma para se njeriu tė vijė nė ekzistencė, qelizat e tij veqse kanė filluar proēesin e ndėrtimit tė tij.

Qelizat: Njėsitė Ndėrtuese tė Njerėzve

Fekondimi i qelizės vezė nga spermatozoidi do tė thotė fillimi i jetės sė re njerėzore. Miliona spermatozoide garojnė pėr tė fekonduar qelizėn vezė, por vetėm njė nga ta arrin ta bėjė kėtė. Megjithatė, kjo garė nuk i ėshtė lėnė shansit apo rastėsisė, pasi qė ēdo fazė e saj ėshtė krijuar nga Zoti me pėrmasa tė fiksuara. Perėndia e shpallė kėtė tė vėrtetė nė ajetin e shenjtė:

"Ne u kemi krijuar juve, e pėrse nuk pranoni? A keni menduar pėr farėn qė e dredhni. A ju e krijoni atė, apo Ne jemi qė e krijojmė?" (Kur'ani 56:57-59)

Kur qeliza spermatozoide e babait e fekondon qelizėn vezė tė nėnės, gjenet e prindėrve bashkohen dhe pėrcaktojnė karakteristikat fizike tė foshnjes qė eventualisht do tė lindet. Secili nga mijėra gjenet e ndryshme e ka njė funksion tė veqantė. Janė gjenet ato qė e pėrcaktojnė ngjyrėn e flokėve dhe syve, formėn e fytyrės dhe detaje tjera tė panumėrta nė skelet, organe tė brendshme, tru, nerva dhe muskuj.

Kur sperma bashkohet me qelizėn vezė, formohet njė qelizė - themeli i qenies sė re njerėzore - dhe bashkė me atė qelizė formohet gjithashtu kopja e parė e molekulės sė ADN-sė, tė cilat do ta bartin kodin gjenetik tė personit brenda secilės qelizė pėrgjatė tėrė jetės sė tij.

Nė mėnyrė qė kjo qelizė e parė, veza e fekonduar, tė zhvillohet nė qenie njerėzore, ajo duhet tė shumohet, dhe nė bazė tė kėsaj ajo fillon tė ndahet me njė vetėdije tė mrekullueshme. Kjo vetėdije e zbulon vetveten nė fazėn e ardhshme. Duke u ndarė qelizat ato fillojnė tė rriten ndryshėm dhe shkojnė nė ato pjesė tė trupit ku ato nevojiten. Nė vend tė njė mase trupi tė pėrbėrė nga qeliza saktėsisht tė njėjta, disa nga to shėndėrrohen nė qeliza syri dhe shkojnė aty ku nevojiten, tė tjerat formojnė qelizat e zemrės dhe shkojnė nė gjoks, dhe prapė disa tė tjera shėndėrrohen nė qeliza lėkure dhe e mbulojnė tėrė trupin. Tė gjitha qelizat shumohen aq sa nevojitet pėr indin e veqantė tė cilin ato do ta konstruktojnė, dhe fillojnė tė bashkohen duke i dhėnė indit strukturėn qė i nevojitet, duke filluar kėshtu krijimin e organeve tė ndryshme.

Koordinimi i kėtij diferencimi dhe strukturimi ėshtė bėrė i mundur nga molekula e ADN-sė. Ne nuk duhet ta lėmė mėnjanė faktin se ADN nuk ėshtė as biokimist qė punon nė laboratore tė mbushura plot nga pajisjet mė tė reja, e as njė super - kompjuter i aftė pėr tė kryer triliona kalkulime nė sekondė. ADN ėshtė molekulė e krijuar nga atome si karboni, fosfori, azoti, hidrogjeni dhe oksigjeni.

Le tė kemi tani parasysh faktet vijuese: Triliona qelizat nė trupin e njeriut shumohen me ndarje. Sidoqoftė gjenet e ndryshme nė qelizat e ndryshme aktivizohen nė kohėra tė ndryshme, dhe me kėtė i lejojnė qelizės qė tė diferencohet. Ose thėnė ndryshe, ēdo qelizė qė ndahet dhe shumohet pas qelizės sė parė, pėrmban kompletin e informatave gjenetike. Me fjalė tjera, ēdo qelizė e vetme posedon mundėsinė pėr tė prodhuar muskulin e zemrės, lėkurėn, qelizat e kuqe tė gjakut apo qfarėdo indi tjetėr nė trup. Edhepse secila qelizė pėrmbanė pėrshkrimin e tėrėsishėm gjenetik tė tėrė trupit, vetėm disa gjene janė aktive nė kohėra tė ndryshme nė organe tė ndryshme. Pėr shembull, ēdo qelizė pėrmbanė kodet pėr zhvillimin dhe funksionimin e veshkėve, sidoqoftė vetėm gjenet relevante janė aktive nė atė organ, nė kohėra tė caktuara nė fazėn e zhvillimit. Njėjtė me kėtė, enzimet e caktuara, psh glukozo-6-fosfati, gjenden kryesisht nė mushkėri. Edhepse tė gjitha qelizat e tė gjitha organeve tė tjera e posedojnė pėrshkrimin e kėsaj proteine ato kurrė nuk e prodhojnė atė. Qelizat e syrit kurrė nuk e bėjnė; pėr shembull ato krijojnė vetėm atė qė ėshtė e nevojshme pėr syrin: qelizat nervore do tė bartin porositė nė tru dhe nga truri nė organe, qelizat e mushkėrive do tė purifikojnė toksinet dhe qelizat yndyrore do tė deponojnė ushqimin pėr kohėn kur do tė ketė mungesė ushqimi. Asnjė nga to kurrė nuk gabon dhe pėr shembull tė prodhojė enzimet e lukthit. Pra kush e bartė sipėr kėtė divizion tė pėrsosur pune? Kush i urdhėron qelizat qė tė specializojnė nė fusha tė ndryshme pasi qė ato tė jenė ndarė dhe shumuar? Pėr mė tepėr, si mundet qė tė gjitha qelizat tė binden me aq vetėdije, dhe kė e dėgjojnė ato derisa punojnė me njė disciplinė dhe organizim kaq tė patėmetė? Ėshtė shumė e qartė se asnjė nga kėto nuk janė sisteme tė rastėsishme tė formuara si rezultat i akoma rastėsive tė tjera.

Kjo pėrsoshmėri nuk pėrfundon me faktin se qelizat paraqiten nė vendin e duhur dhe nė kohėn e duhur, dhe vėnė nė funksion gjenet e duhura. Qelizat duhet gjithashtu tė jenė prezente nė fazat pėrkatėse tė jetės, dhe atė nė sasi tė duhur. Gjenet tona 'riparuese' punojnė gjatė tėrė kohės nė gati tė gjitha qelizat tona. Gjenet tjera funksionojnė vetėm nė disa qeliza nė periudha kritike gjatė jetės, duke punuar pėr vetėm disa orė para se tė shkojnė nė gjendje gjumi. Pėr shembull prodhimi i qumėshtit mundėsohet nga gjenet gjatė gjidhėnies. Informata ekzistuese aktivizohet nė kohėn e duhur, nė sasinė e duhur dhe nė vendin e duhur. Pėrdorimi i "koincidencės" nga evolucionistėt pėr tė sqaruar kėtė vetėdije, planifikim, pėrcaktim, llogaritje, drejtim intelegjent dhe pėrdorim tė tė biliontave pjesė tė informatave qė gjenden nė ADN, nė fakt nuk ėshtė sqarim aspak. Asnjė sistem nė botė, as edhe mė i thjeshti nuk mund tė vijė nė ekzistencė nga rastėsia, kėshtuqė ėshtė skajshmėrisht jologjike tė shihen si rastėsi ndodhitė e planifikuara dhe tė organizuara qė ngjajnė nė nivel tė hapėsirės mikroskopike. Nė tė vėrtetė, evolucionistėt e pranojnė se ata janė larg nga ofrimi i sqarimit pėr kėtė diferencim dhe ndarje tė punėve nė qelizė. Mikrobiologu evolucionist Profesor Ali Demirsoy dėshmon:

Nė esencė nuk ėshtė vėrtetuar akoma asnjė sqarim i kėnaqshėm pėr zhvillimin e grupeve tė qelizave me struktura dhe funksione shumė tė ndryshme.2

Tė gjitha kėto ngjarje tė jashtėzakonshme nuk munden thjeshtė tė llogariten nė terme tė rastėsive apo sikur ato janė vepėr e vetė qelizave. Pra, kush i drejton kėto zhvillime qė ngjajnė nė qelizė,i krijon ato pėr qėllime tė caktuara, dhe posedon intelegjencėn dhe fuqinė pėr qė paraqitur biliona pjesė tė informatave nė njė sipėrfaqė tė tillė tė vockėl, tė pakapshme pėr syrin e njeriut?

Menēuria nė Qelizė

Nė kėtė rast ti duhet ta pranosh se qfarėdo qelize nė stomakun apo veshin tėnd ėshtė mė e ditur se sa ti, dhe pasiqė ajo i pėrdor informatat e pėrmendura nė mėnyrėn mė korrekte dhe perfekte, ajo ėshtė edhe mė e menqur se ti.

Por ku ėshtė burimi i kėsaj menqurie? Si ėshtė e mundur qė secila nga 100 trilion qelizat e trupit tė njeriut posedon kėtė aftėsi, informatė dhe intelegjencė tė pabesueshme? Nė fund tė fundit kėto janė vetėm njė grumbull i atomeve dhe pastaj janė edhe tė pavetėdijshme. Merri atomet e tė gjitha elementeve, kombinoji nė forma dhe numra tė ndryshėm, do tė fitosh molekula tė ndryshme, por akoma kurrė nuk mund tė fitosh ndonjė menquri. Qofshin kėto molekula tė vogla apo tė mėdha, tė thjeshta apo komplekse, kjo nuk ka fare rėndėsi. Kurrė nuk do tė mund tė fitosh njė mendje qė me vetėdije do tė organizonte ndonjė proces dhe do ta kryente atė.


Nėse njė ditė i shihni fjalėt "Asgjė nuk ndodhė rastėsisht" tė shkruara nė njė copė letre, juve as qė do tė ju shkojė ndėr mend se ato fjalė janė formuar kur ngjyra ėshtė derdhur nė letėr. Ēdo person intelegjent do tė mendojė se ato janė shkruar nga dikush. Pohimet e evolucionistėve lidhur me krijimin e informatave brenda ADN-sė janė totalisht jologjike sikurse tė pohuarit se shkronjat nė copėn e letrės u shkruan nga rastėsia.

Si mund tė ndodhė atėherė qė molekula e ADN-sė, e kompozuar nga mbarėshtimi i numrit tė caktuar tė atomeve tė pamenqura dhe pavetėdije nė sekuenca tė caktuara, dhe enzimeve, tė punojė nė mėnyrė tė harmonishme, tė ketė aftėsi tė organizojė veprime tė panumėrta tė komplikuara dhe tė ndryshme nė mėnyrėn mė tė pėrsosur dhe mė komplete nė qelizė? Pėrgjegjja nė kėtė ėshtė shumė e thjeshtė; menquria nuk ėshtė nė kėto molekula apo nė qelizat ku ato gjenden, por nė atė qė i ka krijuar kėto molekula, qė i ka programuar ato tė funksionojnė sikurse funksionojnė. Thėnė shkurt, menquria ėshtė prezente jo nė veprėn e bėrė, por nė krijuesin e asaj vepre.

Edhe kompjuteri mė i zhvilluar ėshtė produkt i menqurisė dhe intelektit qė ka shkruar dhe instaluar programet e tij, dhe pastaj e ka pėrdorur atė. Njėsoj, qeliza, ADN dhe ARN nė tė, dhe njeriu i pėrbėrė nga qeliza tė tilla nuk janė asgjė veqse vepra tė Atij qė i ka krijuar ato sikur edhe atė qė ato bėjnė. Pa marrė parasysh se sa e pėrkryer, komplete dhe e mahnitshme ėshtė vepra, menquria gjithmonė qėndron nė pronarin e veprės.

Nėse ti do ta shihje njė fjali tė kuptimtė nė fletoren tėnde nė tavolinė, a nuk do tė ishe kurreshtar pėr ta ditur kush e ka shkruar atė. Ti kurrė nuk do tė mendoje se fletorja, lapsi dhe ngjyra u bashkuan si rezultat i erės dhe e shkruan atė fjali. Nė ADN ne kemi tė bėjmė me biliona pjesė tė informatave, secila nga to kruciale pėr qenien njerėzore.

Hė pra, pse nuk e bėjmė tė njėjtėn pyetje rreth qelizės? Nėse informata nė kompjuter apo nė fletore ėshtė shkruar nga dikush, kush e ka "shkruar" atėherė ADN-nė e cila ka teknologji shumė mė superiore dhe mė tė avancuar, ėshtė dizajnuar nė mėnyrėn mė tė pėrkryer, ėshtė krijuar dhe vendosur nė qelizėn e imtė, e cila nga ana tjetėr ėshtė njė mrekulli tjetėr nė vetvete? Pėrveq kėsaj, deri mė sot ajo nuk ka humbur asnjė nga aftėsitė qė i ka pasur me mijėra vite. Ēka mund tė jetė pėr ty mė e rėndėsishme se sa tė pyetesh: Kush dhe pse i ka krijuar kėto qeliza, tė cilat funksionojnė non-stop nė mėnyrė qė ti tė mund tė lexosh kėta rreshta, tė shohėsh, tė marrėsh frymė, tė mendosh, thėnė shkurt tė ekzistosh dhe tė vazhdosh tė ekzistosh?

A nuk ėshtė pėrgjegjja nė kėtė pyetje ajo pėr tė cilėn ti duhet tė mendosh mė sė shumti nė jetėn tėnde? Ne shohim njė dizajn, planifikim dhe rend madhėshtor qė nga dielli nė qiell e deri tė ADN-ja nė trupin e dikuj. Dhe tė mendosh tash se cilado nga kėto gjėra mund tė jetė rezultat i rastit, ėshtė njė pohim i papranueshėm, diqka qė ėshtė e pamundur tė mirret seriozisht.

Asnjė Dizajn nuk mund tė ndodhė Rastėsisht

Ti mund ta kesh parė emrin e ndonjė ndėrtese, tė bėrė me lule nė kopsht para saj. Duke shikuar aty poshtė ose edhe qė nga larg, menjėherė mund ta kuptosh emrin e ndėrtesės apo kompanisė pėrkatėse. Kjo ėshtė shenjė se ato lule nuk janė aty rastėsisht por janė vendosur ashtu nga kopshtarėt dhe dizajnuesit. Ti mund edhe tė mos i shohėsh kopshtarėt duke e bėrė atė, por ti e kupton se ajo ka ndodhur, nga emri qė ato lule formojnė.


Askush nuk do ketė fije dyshimi se pjesėt e orės nė foto janė dizajnuar nga dikush. Kodimi i informatave nė ADN ėshtė shumė mė madhėshtor se sa dizajni i njė ore. Duke qenė kėshtu, ėshtė njė gėnjeshtėr e madhe tė pohosh se informatat u krijuan vetvetiu rastėsisht si rezultat i vendimit tė marrė nga atomet e pavetėdije.

Nė mėnyrė alternative, le tė marrim sikur ti i ke lėnė pllakėzat e shkapėrderdhura nė tavolinė pasi qė ke luajtur lojėn e mozaikut. Kur kthehesh e sheh se pllakėzat janė nė formėn e fjalėve: "Unė kam fituar", dhe ti menjėherė e di se dikush i ka renditur ato nė atė radhitje tė kuptimtė. Ti kurrė nuk do tė mund tė imagjinoje se pllakėzat u bashkuan rastėsisht dhe i formuan ato fjalė, ashtu sikur kurrė nuk do tė mund tė imagjinoje se emri qė e kanė krijuar lulet ėshtė paraqitur rastėsisht. Shkurtimisht, nėse ekziston ndonjė dizajn i drejtuar ndaj njė caku tė caktuar diku, atėherė ti e di se definitivisht duhet tė ekzistojė njė dizajnues mbrapa atij dizajni. Ti mund tė mos e kesh parė dizajnuesin, sidoqoftė ti mund tė jesh i sigurtė nė ekzistencėn e tij dhe qėllimin e tij nga vepra qė ai e ka bėrė dhe nga gjurmėt qė ka lėnė prapa vetes.

Ideja kryesore qė ne duam tė parashtrojmė me kėta shembuj ėshtė kjo: Nėse ekziston qoftė edhe shenja mė e vogėl e diqkaje tė planifikuar diku, atje sigurisht gjenden gjurmėt e poseduesit tė menqurisė. Pėr shembull, nėse ti i rrokullis disa gurė tė bardhė teposhtė njė mali triliona herė, ti kurrė nuk do tė kesh shans tė shohėsh se ata gurė janė bashkuar dhe kanė formuar emrin e njė ndėrtese. Nėse ekziston ndonjė fjalė apo fjali diku, tė gjithė do tė pajtohen se ajo fjalė apo fjali do tė jetė shkruar nga dikush. Fjalėt pa autor, apo dizajnet pa dizajnues janė fare tė pamundura.

Trupi i njeriut nė anėn tjetėr posedon njė strukturė triliona herė mė komplekse se sa emri i njė ndėrtese apo se sa fjalėt "Unė kam fituar", dhe prapė ėshtė tėrėsisht e pamundur tė marrėsh me mend se ky kompleksitet mund tė ketė ndodhur vetvetiu apo me rastėsi. Pėr mė tepėr, triliona ADN-tė qė biliona qenie tė gjalla i kanė poseduar gjatė miliona vitesh, janė pėrdorur nė mėnyrėn mė intelegjente, janė shkruar nė mėnyrėn mė tė pėrkryer pa asnjė cen, dhe janė vendosur nė zona tė imta tė pakapshme pėr syrin e thjeshtė. E kjo do tė thotė se ekziston njė Krijues i cili e ka dizajnuar dhe planifikuar qelizėn me ADN-nė brenda saj, nė mėnyrė aq tė pėrsosur. Tė pohosh tė kundėrtėn do tė thotė tė shkosh prapa kufinjėve tė arsyeshmėrisė dhe tė sulmosh vetė themelin e tė sė vėrtetės, arsyes dhe logjikės.

Prapseprapė, shumė njerėz, tė cilėt me shumė gatishmėri do tė thonė se ėshtė e pamundur qė disa shkronja tė rregullohen vetvetiu dhe tė formojnė qoftė edhe tri fjalė tė vockla, mund tė dėgjojnė pa asnjė vėrejtje mashtrimin se ishte rezultat i "koincidencės" ajo qė biliona atome u bashkuan njė nga njė nė njė renditje tė planifikuar dhe formuan njė molekulė si ADN-ja, e cila kryen njė detyrė aq super-komplekse. Kjo ėshtė sikur njė person i hipnotizuar i cili i ėshtė nėnshtruar hipnotizuesit dhe qė pranon me sugjestion se ai ėshtė derė, dru apo hardhucė…

Shembujt e dizajnit tė patėmetė nė ADN nuk janė tė kufizuar vetėm nė rastet e pėrmendura mė lartė. Kodimi i tė dhėnave nė ADN ėshtė dizajnuar nė mėnyrė shumė mė fascinante dhe tė mahnitshme.

ADN alfabeti


Mendoni njė mozaik sikur ky nė foto. Secila pjesė duhet tė jetė nė vendin e saj tė duhur nė mėnyrė qė mozaiku tė jetė i kompletuar dhe to qė krijohet fotografia. Mu sikur njė mozaik, tė gjitha nukleotidet duhet tė jenė tė renditura nė mėnyrė korrekte ashtu qė molekula e ADN-sė tė krijojė njė qenie tė gjallė perfekte dhe qė t'ia mundėsojė asaj ekzistencėn.
Natyrisht se ėshtė qesharake tė mendosh se pjesėt e ndara tė kėtij mozaiku u bashkuan rastėsisht dhe e formuan pikturėn qė gjendet mė sipėr. Ėshtė edhe mė i palogjikshėm pohimi se molekula e ADN-sė, e cila ka pakrahasueshėm njė dizajn mė tė pėrsosur dhe njė sistem kodimi mė kompleks se sa mozaiku, ėshtė krijuar rastėsisht.
ADN-ja nė bėrthamėn qelizore ka strukturė spirale. Kur kjo do tė nxirrej jashtė, ADN-ja kthehet nė njė fije tė hollė me gjatėsi prej njė metre ose ashtu diqka. Mėnyra se si ADN-ja e gjatėsisė njė metėrshe ose afėrsisht ashtu diqka, tkurret nė bėrthamėn e vockėl qelizore, ėshtė temė qė do konsideratė tė mėtejme.

Atomet qė e ndėrtojnė ADN-nė kanė njė dizajn superior qė mundėson pėrmbajtjen e sasisė maksimale tė informatės nė zonat sa mė tė vogla qė tė jetė e mundur. Tri elemente gjenden nė secilin hap tė fijeve spirale qė rrotullohen rreth njėra tjetrės: sheqeri, fosfati dhe bazat organike qė pėrmbajnė hidrogjen tė cilat e krijojnė kodin e ADN-sė. Edhepse mėnyrat dhe funksionet janė tė njėjta tek secili njeri, kodet e veqanta qė u mundėsojnė njerėzve tė jenė tė ndryshėm nga njėri tjetri, janė tė ndėrtuara nga kėto baza hidrogjenore. Dallimet nė mėnyrėn e kombinimeve tė kėtyre katėr bazave tė ndryshme janė arsyeja e tė gjitha dallimeve midis njerėzve. Kėto baza janė: Adenina, Guanina, Citozina dhe Timina. Ato lidhen me njėra tjetrėn bazuar nė rregulla specifike. Sikur njė gjuhė e huaj tė cilėn shkencėtarėt sapo kanė filluar tė mėsojnė ta lexojnė, kėto katėr tipe tė bazave organike hidrogjenore e fshehin nė vete tėrė kodin e ekzistencės sonė biologjike.

Kėto baza qė e ndėrtojnė molekulėn e ADN-sė janė tė njohura me inicialet e tyre: A, T, G dhe C. Informatat nė bankėn e tė dhėnave nė bėrthamėn qelizore janė tė deponuara nė formėn e alfabetit tė pėrbėrė nga kėto katėr shkronja.

Secili gjen, i cili ėshtė njėsi pėrbėrėse e molekulės sė ADN-sė, pėrcakton veti tė posaqme tė trupit tė njeriut. Veti tė panumėrta si lartėsia, ngjyra e syve, materiali dhe forma e hundės, pastaj veshėve dhe kafkės formohen me komandėn e gjeneve tė ndėrlidhura. Ne mund tė krahasojmė secilin nga kėto gjene me faqet e njė libri. Nė faqe gjenden shkrime tė pėrbėra nga shkronjat A-T-G-C.

Nė ADN-nė e qelizės njerėzore gjenden pėrafėrsisht 200 000 gjene. Secili gjen ėshtė i kompozuar nga sekuenca speciale e nukleotideve, numri i tė cilave sillet prej 1000 deri nė 186 000 sipas tipit tė proteinave me tė cilat ato korrespondojnė. Kėto gjene pėrmbajnė kodet e pėrafėrsisht 200 000 proteinave qė funksionojnė nė trupin e njeriut dhe e kontrollojnė prodhimin e kėtyre proteinave.

Renditja e gjeneve

Njė nga zbulimet mė tė rėndėsishme tė biologjisė molekulare ėshtė ai se disa gjene janė me influente se sa tė tjerat. Arsyeja e kėsaj ėshtė se gjenet janė tė vendosura nė njė renditje shumė tė komplikuar. Nė hierarkinė fundamentale gjenetike ekzistojnė disa gjene tė cilat janė tė ngarkuara me bartjen e funksioneve qė pėrsėriten: krijimi i hemoglobinės, rritja e flokėve ose pėr shembull prodhimi i enzimeve digjestive. Ekzistojnė gjenet "rregullatore" tė vendosura mbi kėto molekula punėtore. Kėto i shtyjnė molekulat punėtore qė tė punojnė dhe gjithashtu i ndalojnė ato nga tė punuarit. Pėr shembull, ato e ndalojnė nga funsionimi gjenin e hemoglobinės gjatė fėmirjėrisė. Ekziston njė seri e 'kontrolleve kryesore' mbi punėn edhe tė punėtorėve e edhe tė 'drejtuesve tė ndėrmjetmė'. Vendimi i tyre ndikon nė disa, bile edhe deri nė qindra sub-njėsi. Kėto gjene janė aq vitale sa qė dėmtimi i tyre gjatė fazės embrionale mund tė jetė fatal.

Ky ėshtė njė fakt qė kėrkon konsideratė tė kujdesshme. Gjenet janė molekula tė pėrbėra nga atomet. E pra, si ėshtė e mundur qė kėto molekula tė kenė vendosur njė organizim kaq tė rregulluar midis tyre? Si mund tė ndodhė qė njė melekulė tė marrė vendim pėr tė ndalur rritjen e dikuj dhe t'ia besojė kėtė vendim gjeneve tjera, ashtu qė ato ta pranojnė, ti binden dhe ta implementojnė kėtė vendim? Kush e ka vendosur kėtė disciplinė? Tutje, triliona gjene nė mėnyrė tė pandėrprerė me miliona vite kryejnė tė njėjtat funksione, me disciplinėn e njėjtė, bindjen, intelegjencėn dhe vetėdijen e njėjtė..

Tė thuash tash se njė sistem i tillė u shfaq rastėsisht ėshtė absolutisht e quditshme. Nuk ka dyshim se ėshtė Perėndia Ai qė i ka programuar gjenet nė mėnyrė aq tė menqur dhe tė pėrsosur.

ADN-ja e sfidon rastėsinė

Matematicientėt kanė vėrtetuar sot se rastėsia nuk luan asnjė rol nė formimin e informatave tė koduara brenda ADN-sė. Kur dihet se molekula e ADN-sė ėshtė e pėrbėrė nga miliona qifte bazash, gjasat e njė krijimi tė rastėsishėm tė qoftė edhe tė njė gjeni tė vetėm nga 200 000 sosh qė e pėrbėjnė ADN-nė, janė mė tė pakta se sa edhe fjala "e pamundur" do ti shprehte. Frank Salisbury, njė biolog evolucionist, i thotė fjalėt nė vijim rreth kėsaj "pamundėsie".

Njė proteinė mesatare mund tė pėrfshijė deri nė 300 aminoacide. Gjeni i ADN-sė qė kontrollon kėtė do ti ketė 1 000 nukleotide nė zingjirin e tij. Duke qenė se ekzistojnė katėr lloje tė nukleotideve nė zingjirin e ADN-sė, njė zingjirė i tillė i pėrbėrė nga 1 000 lidhje mund tė ekzistojė nė 41000 forma. Duke pėrdorur njė algjebėr tė thjeshtė ne shohim se 41000 =10600. Kur numri dhjetė shumėzohet me vetveten 600 herė e jep njė figurė ku numri 1 ka pas vetes 600 zero! Ky numėr ėshtė tėrėsisht jashtė kufinjėve tė tė kuptuarit tonė.3

Sikur edhe po tė supozonim se nė njė mjedis janė tė pranishme tė gjitha nukleotidet e nevojshme bashkė me kompleksin e molekulave dhe enzimeve tė nevojshme pėr kombinimin e tyre, gjasat qė kėto nukleotide tė radhiten nė sekuencėn e dėshiruar janė 1nė 41000, ose me fjalė tjera 1 nė 10600. Shkurt thėnė, gjasat e formimit tė rastėsishėm tė kodit tė njė proteine mesatare tė trupit tė njeriut nė ADN janė 1 me njė njėsh tjetėr tė pasuar nga 600 zero. Ky numėr, i cili ėshtė shumė mė larg se sa tė jetė astronomik, do tė thotė nė praktikė: gjasė "zero" . E kjo do tė thotė se njė sekuencė e tillė duhet tė jetė e ndikuar nga kontrolli dhe dituria e njė fuqie tė menqur dhe tė vetėdijshme. Gjasat janė zero qė kjo tė ndodhė "aksidentalisht" apo "rastėsisht".

Mendo rreth librit qe je duke e lexuar pikėrisht tani. Si do tė reagoje ti ndaj dikuj qė do tė thoshte se shkronjat janė bashkuar rastėsisht nga vetvetiu dhe e kanė formuar kėtė shkrim? Ėshtė shumė e qartė se libri ėshtė shkruar nga njė person intelegjent dhe i vetėdijshėm. Njėsoj ėshtė edhe me ADN-nė.


Francis Crick dhe James Watson fituan ēmimin Nobėl pėr zbulimin e strukturės madhėshtore tė ADN-sė.
Fransis Crick, biokimisti i cili e zbuloi strukturėn e ADN-sė ka fituar qmimin Nobėl pėr hulumtimet e kryera nė kėtė fushė. Crick, i cili ishte njė evolucionist i flaktė, dha kėtė pohim shkencor nė librin qė e shkroi pas vėrtetimit tė strukturės sė mrekullueshme tė ADN-sė: "Njė njeri i ndershėm, i armatosur me tėr njohuritė qė i kemi nė dispozicion tani, mundet vetėm tė pohojė se nė njėfarė mėnyre, origjina e jetės paraqitet nė njė moment qė ėshtė gati mrekulli."4

Pra edhe sipas mendimit tė Crick-ut, i cili ishte njė nga ekspertėt mė tė mėdhenjė tė ADN-sė, jeta kurrė nuk mund tė ketė lindur nė tokė nė mėnyrė spontane.

Kur ne kemi parasysh rregullin dhe balancin sensitiv nė tė dhėnat brenda ADN-sė, bėhet edhe mė e qartė se sa e pamundur ėshtė qė ato tė kenė ardhur nė jetė nga rastėsia. Tė dhėnat e ADN-sė, qė pėrbėhen nga mė shumė se 3 bilionė shkronja, janė tė kompozuara nga njė sekuencė speciale dhe tė kuptimshme tė shkronjave A-T-G-C. As edhe njė shkronjė e vetme nuk duhet tė vendoset gabimisht nė kėtė sekuencė. Njė fjalė e shkruar gabimisht apo njė gabim shkronjė nė njė enciklopedi mund tė anashkalohet dhe tė injorohet. As qė edhe do tė vėrehet. Sidoqoftė, qoftė edhe njė gabim i vetėm nė ndonjė nga bazat qifte tė ADN-sė, si psh njė shkronjė e koduar gabimisht nė 1 bilion e 719 milion e 348 mijė e 632 qifte bazash, do tė shkaktonte rezultate tė tmerrshme pėr qelizėn, dhe bashkė me kėtė edhe pėr vetė personin. Pėr shembull, hemofilia (leukimia) ėshtė pasojė e njė kodimi tė tillė tė gabueshėm. Janė disa sėmundje trashėguese qė shkaktohen nga disa parregullsi nė renditjen gjenetike. E vetmja arsye e kėtyre sėmundjeve potencialisht shumė tė rrezikshme, ėshtė se njė apo disa nga miliona shkronjat e kodit gjenetik gjenden nė vendin e gabuar. Mongolizmi, apo Sindromi i Daunit ėshtė gjėrėsisht i pėrhapur. Shkaktohet nga prezenca e njė ekstra kromozomi nė qiftin 21 tė kromozomeve nė secilėn qelizė. Njė shembull tjetėr ėshtė sėmundja e Hantingtonit. I godituri nga kjo sėmundje ėshtė mjaft i shėndetshėm deri nė moshėn 35 vjeqare, por pastaj njė spazmė e pakontrolluar muskulore paraqitet nė duart, kėmbėt dhe fytyrėn e tij. Pasi qė kjo sėmundje fatale dhe e pashėrueshme afekton edhe trurin, kujtesa dhe fuqia e tė menduarit tek i sėmuri progresivisht dobėsohen.


Qelizat njerėzore pėrmbajnė 46 kromozome, nė 23 qifte. Secili qift ėshtė pėrgjegjės pėr aktivitete tė caktuara nė trup. Ēdo defekt nė qiftin e kromozomit rezulton nė dėmtim tė pariparueshėm.

Tė gjitha kėto sėmundje gjenetike e zbulojnė njė fakt tė rėndėsishėm: kodi gjenetik ėshtė aq i ndjeshėm dhe i balancuar, dhe i pėrllogaritur nė mėnyrė aq minutore, sa qė edhe ndryshimet mė tė vogla mund tė kenė pasoja serioze. Njė shkronjė mė shumė apo njė shkronjė mė pak mund tė qojė deri te njė sėmundje vdekjeprurėse apo deri te efekte gjymtuese pėr tėrė jetėn. Pėr kėtė arsye ėshtė definitivisht e pamundur qė tė mendosh se njė ekuilibėr i tillė senzitiv erdhi nė jetė nga rastėsia dhe u zhvillua nėpėrmes mutacionit, ashtu siq mundohet teoria e evolucionit tė na bėjė tė besojmė. Nėse do tė ishte ashtu, si u krijuan dhe si u koduan informatat enorme brenda ADN-sė? Evolucionistėt, tė cilėt rrėnjėt e jetės ua lėnė rastėsisė, faktikisht nuk kanė asnjė koment pėr tė bėrė nė temėn e rrėnjėve tė jetės. Kur i pyet ata lidhur me rrėnjėt e ADN-sė, me fjalė tjera kodit gjenetik, merr pėrgjegjje tė njėjtė nga tė gjithė ata. Leslie E. Orgel pėr shembull, njė nga biokimistėt evolucionistė mė tė njohur tė kohės sonė, ofron pėrgjegjen nė vazhdim:


Fėmijė me Sindromin e Daunit, me njė kromozom mė tepėr nė qiftin 21 tė kromozomeve.

Ne nuk i kuptojmė as edhe tiparet e pėrgjithshme tė origjinės sė kodit gjenetik…Ky ėshtė aspekti mė enigmatik i problemit tė origjinės sė jetės dhe mund tė nevojiten zbulime tė mėdha konceptuale apo eksperimentale para se tė bėjmė ndonjė progres thelbėsor nė kėtė drejtim.5

Kėshtu mbesin krejt tė stepur ata qė pohojnė se miliona faqe, apo biliona pjesė informatash janė shkruar nga rastėsia. Ashtu si secili libėr apo pjesė informate ka autorin apo pronarin e tij, njėsoj e kanė edhe informatat nė ADN: dhe ai Krijues ėshtė Zoti ynė, poseduesi i diturisė dhe arsyes superiore e tė pafundme.

Njė Krijim Unik: Vetėreplikimi i ADN-sė

Sikur qė e dimė, qelizat shumohen me ndarje. Trupi i njeriut fillimisht pėrbėhet nga njė qelizė e vetme e cila pastaj ndahet dhe e reprodukon vetveten shumė herė nė proporcionin 2-4-8-16-32…

Qfarė ndodhė me ADN-nė nė fund tė kėtij procesi tė ndarjes? Ekziston vetėm njė zingjir i ADN-sė nė qelizė. Por, ėshtė evidente se qelizės sė re tė sapokrijuar i nevojitet ADN-ja. Pėr ta mbushur kėtė zbraztėsi, ADN-ja kryen njė seri interesante tė veprimeve, secila fazė e tė cilave veprime ėshtė njė mrekulli tjetėr nė vetvete. Finalisht, pak para se tė ndahet qeliza ADN-ja krijon njė kopje tė vetvetes dhe e transferon atė nė qelizėn e re.

Vėshtrimet nė ndarjen e qelizės tregojnė se qeliza duhet tė arrijė njė madhėsi specifike para se tė ndahet. Nė momentin kur tejkalohet kjo madhėsi e veqantė, automatikisht fillon procesi i ndarjes. Pėrderisa forma e qelizės fillon tė bėhet mė e sheshuar pėr tė akomoduar procesin e ndarjes, ADN-ja fillon ta replikojė vetveten ashtu siē u pėrmend mė herėt.

Kjo do tė thotė se qeliza "vendosė" qė tė ndahet si e tėrė dhe pjesėt e ndryshme tė qelizės fillojnė tė veprojnė nė pajtim me kėtė vendim. Ėshtė evidente se qeliza ėshtė e lirė nga vetėdija pėr tė kryer njė veprim kaq kolektiv. Ndarja e qelizės fillon me njė urdhėr sekret dhe e tėrė qeliza, pėrfshirė ADN-nė vepron nė bazė tė kėtij urdhėri.


Sinteza e ADN-sė fillon nė njė sekuencė baze specifike e njohur si fillimi i replikimit. Kėtu, fijet e ADN-sė ndahen me ndihmėn e enzimit tė quajtur ADN helikazė dhe pas kėsaj proteinat lidhėse tė ADN-sė ngjiten me fijet e paspiralizuara duke i parandaluar ato qė tė bashkohen sėrish. Nė tė njėjtėn kohė molekula e ARN-sė e njohur si ARN primer sintetizohet ndėrmjet fijeve nė kohėn kur ato shkėputen nga njėra tjetra. Kjo molekulė e ndihmon ADN polimerazėn qė ti lexojė nukleotidet dhe tė iniciojė replikimin. ADN polimeraza lidhet me njėren fije tė ADN-sė, e lexon sekuencėn e bazave nė fijen model dhe pastaj sintetizon fijen komplementare. Nė kėtė mėnyrė krijohet heliksi-spirali i dyfishtė. Sinteza e ADN-sė vazhdon nė tė dy fijet e ndara nė drejtime tė kundėrta. Kur ky process pėrfundon do tė kemi tė krijuara dy molekula tė reja bija, ku secila prej tyre pėrmbanė nga njė fije tė re tė sintetizuar rishtas.


Falė informatave qė gjenden nė ADN, proteinat qė kanė pėrsipėr detyra tė panumėrta nė trupin tonė krijohen me tė gjitha karakteristikat qė u nevojiten atyre.

Sė pari ADN ndahet nė dy pjesė pėr tė replikuar vetveten. Kjo ngjarje ndodhė nė njė mėnyrė shumė interesante. Molekula e ADN-sė nė formė spiraleje ndahet nė dy sikur zingjirė duke filluar nga mesi i pėrdredhjes sė spiralit. Prej tash e tutje, ADN ndahet nė dy pjesė. Dy gjysmat (replikatet) tjera tė qė tė dy pjesėve krijohen nga materiali i pranishėm nė mjedis. Nė kėtė mėnyrė janė prodhuar dy molekula tė reja tė ADN-sė. Nė secilėn pjesė tė operacionit marrin pjesė proteinat eksperte tė quajtura "enzime" tė cilat funksionojnė sikur njė robot i avancuar. Edhe pse duket e thjeshtė nė shikim tė parė, proceset e ndėrmjetme qė ndodhin pėrgjatė kėtij operacioni janė aq tė shumta dhe aq tė komplikuara sa qė pėr ta pėrshkruar tėrė ngjarjen nė detaje do tė nevojiteshin faqe tė tėra.

Njė gjė nuk duhet harruar kėtu. Enzimet qė formohen si rezultat i bashkimit tė atomeve e ekzaminojnė njėrėn gjysmė tė spiralit tė ADN-sė, i identifikojnė ato pjesė qė mungojnė, i marrin kėto pjesė nga vendet pėrkatėse dhe i shtojnė ato aty nevojiten. Nė kėtė mėnyrė ndodhė kopjimi i ADN-sė. Mėnyra se si kėto struktura tė imta, tė pavetėdije dhe tė paarsye, i kryejnė nė mėnyrė tė pandėrprerė kėto procese kaq komplekse, qė kėrkojnė vetėdije, dituri dhe arsye, nuk mund tė kalohet thjeshtė vetėm duke lexuar pėr to. Kėtu zbulohen disa tė vėrteta tė rėndėsishme qė duhet pasur nė konsideratė.


Enzimi special i quajtur telomerazė e drejton replikimin e telomereve. Telomer quhet fundi i kromozomeve, i cili pėrbėhet nga sekuencat e pėrsėritura tė ADN-sė qė kryejnė funksionin e tė siguruarit se ēdo cikėl i replikimit tė ADN-sė ėshtė kompletuar.
Molekulat e reja tė ADN-sė qė krijohen pas replikimit kontrollohen nė mėnyrė tė pėrsėritshme nga enzimet inspektuese. Nėse ėshtė bėrė ndonjė gabim i cili mund tė jetė shumė vital, ai menjėherė identifikohet dhe pėrmirėsohet. Kodi i gabuar largohet dhe zėvendėsohet nga tjetri i pėrmirėsuar. Edhepse tė gjitha kėto procese kryhen me njė shpejtėsi verbuese - 3 000 qifte bazash prodhohen nė njė minutė, - tė gjitha kėto qifte kontrollohen nė mėnyrė tė pėrsėritshme nga enzimet qė kanė kėtė detyrė dhe kryhen ndryshimet e nevojshme. Faktet vijuese qė janė veqanėrisht tė qarta do tė krijojnė njė tė kuptuar mė tė mirė tė shpejtėsisė sė madhe me tė cilėn ADN shumohet. Ndarja e njė qelize zgjatė midis 20 dhe 80 minuta, dhe informatat nė ADN duhet tė kopjohen dhe shumohen brenda kėsaj kohe tė caktuar. Me fjalė tjera, 3 bilion pjesėt e informatės nė ADN mund tė kopjohen nė intervalin kohor prej 20 deri 80 minutash pa asnjė gabim apo cen. Kjo ėshtė po aq e mrekullueshme sa reprodukimi i pėrsosur nė njė interval kaq tė shkurtėr kohorė, i tė gjitha informatave nė njė bibliotekė, apo i tė 1 000 librave, apo i miliona faqeve. Dhe vėreje me kujdes, nuk ėshtė ndonjė pajisje teknologjike apo ndonjė fotokopjues i avancuar qė e bėn kėtė, por janė enzimet e formuara nga bashkimi i atomeve.

Nė molekulėn e re tė prodhuar tė ADN-sė, mė shumė gabime se ato normale mund tė bėhen si rezultat i faktorėve tė jashtėm. Nė kėtė rast, ribozomet e qelizės fillojnė tė prodhojnė enzimet riparuese tė ADN-sė sipas urdhėrit tė dhėnė nga ADN. Kėshtu, ADN duke e mbrojtur vetveten gjithashtu garanton edhe ruajtjen e gjeneratės.


ADN e riparon vetveten dhe nuk lejon gabime.
Kur sinteza e ADN-sė ėshtė kompletuar gabimi ndodhė nė njė nukleotid nga mijėra sosh. Megjithatė ekziston pėrgatitje pėr gabimet e tilla pasi qė ekziston njė grup special i enzimeve i cili ka pėr detyrė pėrmirėsimin e gabimeve qė kanė ndodhur gjatė sintezės sė ADN-sė. Kėto enzime e identifikojnė gabimin nė mėnyrė tė vetėdijshme dhe i largojnė nukleotidet defektive. Ato i sintetizojnė pastaj nukleotidet e reja dhe i insertojnė prapė gjatė procesit.

Qelizat lindin, shumohen dhe vdesin njėsoj sikur qeniet njerėzore. Megjithatė jetėgjatėsia e qelizave ėshtė shumė mė e shkurtėr se sa e e njeriut qė ato e pėrbėjnė. Pėr shembull, shumica e qelizave qė e pėrbėnin trupin tėnd para gjashtė muajve nuk ekzistojnė sot. Megjithėkėtė ti ke mbijetuar sepse ato janė ndarė me kohė dhe u kanė lėnė vend qelizave tė reja. Pėr kėtė arsye, veprimet shumė tė komplikuara siē janė kėto tė shumimit tė qelizave dhe replikimit tė ADN-sė, janė procese vitale qė nuk mund tė tolerojnė as edhe njė gabim tė vogėl kur ka tė bėjė me mbijetimin e njeriut. Prapseprapė, procesi i shumimit ndodhė aq rrjedhshėm sa qė norma e gabimeve ėshtė vetėm njė nė 3 milion qifte bazash. Dhe ky gabim i vetėm eliminohet nga mekanizmat kontrollues mė tė lartė nė trup pa shkaktuar ndonjė problem.

Pika mė interesantė ėshtė se kėto enzime tė cilat ndihmojnė nė prodhimin e ADN-sė dhe qė e kontrollojnė kompozimin e saj, janė nė tė vėrtetė proteina tė prodhuara sipas informatave tė koduara nė ADN dhe nėn komandėn dhe kontrollin e ADN-sė. Ėshtė ky njė sistem kaq i gėrshetuar dhe i pėrsosur nė punėn e tij sa qė ėshtė krejtėsisht e pamundur qė ky sistem ta ketė arritur kėtė gjendje me rastėsi graduale. Njėsoj sikur qė ADN-ja duhet tė ekzistojė nė mėnyrė qė enzimet tė ekzistojnė, ashtu edhe enzimet duhet tė ekzistojnė pėr tė ekzistuar ADN-ja, dhe pėr tė ekzistuar qė tė dyja kėtė nė anėn tjetėr, qeliza duhet tė ekzistojė si e tėrė bashkė me membranėn dhe tė gjitha organelet komplekse qė ajo i pėrmbanė.


Shumė enzime duhet tė ekzistojnė pėrgjatė ADN-sė gjatė replikimit dhe sintezės sė proteinave. Fushat me ngjyrė tė kuqe dhe tė verdhė nė fotografi tregojnė enzimet qė punojnė me ADN-nė.
Teoria e evolucionit e cila pohon se qeniet e gjalla evoluan 'hap pas hapi' si rezultat i 'rastėsive tė dobishme', refuzohet nė mėnyrė eksplicite nga paradoksi ADN-enzim i pėrmendur mė lartė. Kjo ėshtė pėr arsyen se edhe ADN e edhe enzimet duhet tė ekzistojnė nė tė njėjtėn kohė. Dhe kjo tregon ekzistencėn e njė krijimi tė vetėdijshėm.

Pėrgjatė tėrė ditės, pa qenė ti fare i vetėdijshėm pėr kėtė, kryhen operacione dhe kontrolle tė shumta, dhe poashtu shumė masa mirren nė trupin tėnd me njė shpejtėsi tė pabesueshme dhe nė njė mėnyrė aq tė pėrgjegjshme ashtu qė ti tė mund ta jetosh jetėn tėnde pa ndonjė problem. Secila pjesė e vetme e kryen detyrėn e saj nė mėnyrė tė suksesshme dhe tė tėrėsishme. Perėndia ka vendosur nė shėrbimin tėnd atome dhe molekula tė panumėrta, prej mė tė mėdhave deri tek mė tė voglat, prej mė tė thjeshtave deri te mė tė komplikuarat, ashtu qė ti tė mund ta jetosh njė jetė tė mirė dhe tė shėndetshme. Favori dhe bekimi i tillė pa kurgjė tjetėr ėshtė i mjaftueshėm pėr tė merituar falėnderimet tona tė vazhdueshme

All-llahu ėshtė Ai, qė juve ua bėri natėn tė pushoni nė tė, e ditėn tė ndritėshme. All-llahu ėhtė dhurues ndaj njerėzve, por shumica e njerėzve nuk falėnderojnė. (Kur'ani, 40:61)

Darvinizmi nuk mund tė sqarojė se si u krijuan informatat nė ADN dhe si dallojnė ato nė secilėn specie

Evolucionistėt nė asnjė mėnyrė nuk mund tė ofrojnė ndonjė sqarim rreth temės se si filloi-si u krijua ADN, dhe pastaj ėshtė edhe njė pikė tjetėr ku ata gjenden nė rrugė pa krye. Si ndodhi qė peshqit, zvarranikėt, insektet, shpendtė apo qeniet njerėzore tė kenė ADN tė ndryshme, infomrmata tė ndryshme gjenetike?

Evolucionistėt i pėrgjigjen kėsaj pyetje duke thenė se trupi i informatave nė ADN u zhvillua dhe u bė i larmishėm me kohė nėpėrmes rastėsive. Rastėsitė tė cilave ata u referohen janė "mutacionet". Mutacionet janė ndryshime tė cilat ndodhin nė ADN si rezultat i rrezatimit apo veprimeve kimike. Nganjėherė ndodhė qė rrezatimi tė bie nė zingjirin e ADN-sė dhe tė shkatėrrojė apo zhvendosė disa qifte bazash nga aty. Sipas evolucionistėve qeniet e gjalla e kanė mbėrrirė gjendjen e tyre tė tanishme tė pėrsosur si rezultat i diversifikimit tė njė ADN-je tė vetme si shkak i kėtyre mutacioneve (aksidenteve).

Pėr tė sqaruar se ky pohim ėshtė i paarsyeshėm le ta krahasojmė sėrish ADN-nė me njė libėr. Mė herėt veqse kemi pėrmendur se ADN ėshtė e pėrbėrė nga shkronjat tė cilat janė tė komponuara bashkarisht mu sikur nė njė libėr. Mutacionet janė sikur gabimet nė shkronja tė cilat ndodhin gjatė shtypjes sė kėtij libri. Nėse doni ne mund tė bėjmė njė eksperiment rreth kėsaj teme. Le tė kėrkojmė tė shtypet njė libėr i trashė rreth historisė botėrore. Gjatė shtypjes le tė intervenojmė disa here dhe le ti themi personit qė e kryen procesin e shtypjes qė tė shtypė cilėndo nga pullat me sy tė mbyllur disa herė rastėsisht. Pastaj le t'ia japin kėtė tekst me gabime shtypi njė personi tjetėr dhe le ta bėjė edhe ai tė njėjtėn gjė sėrish. Duke e pėrdorur kėtė metodė le ta kemi kėtė libėr tė shtypur disa here nga fillimi deri nė fund, duke pasur kėshtu tė shtuar rastėsisht secilėn here disa shkronja gabim…

Vallė a do tė zhvillohet ndonjėherė ky libėr me kėtė metodė? Pėr shembull, a do tė shtohet njė kapitull shtesė me titull "Historia e Kinės Antike", nėse ky kapitull mė parė nuk ka qenė i pranishėm?

Te jemi tė sigurtė se gabimet nė shtyp tė cilat ne ja kemi shtuar librit kurrė nuk do ta zhvillojnė librin ashtu, por do ta shkatėrrojnė dhe do ta shtrembėrojnė kuptimin e tij. Sa mė shumė qe e rrisim numrin e procesit tė tė kopjuarit gabimisht aq mė i shpifur do tė jetė libri ynė.

Megjithatė qėndrimi i teorisė sė evolucionit ėshtė se "gabimet e tė shtypurit e kanė zhvilluar librin". Sipas evolucionit, mutacionet (gabimet) qė kanė ndodhur nė ADN kanė prodhuar rezultate tė dobishme duke u akumuluar dhe kėshtu duke i pasuruar qeniet e gjalla me organe tė pėrsosora siē janė sytė, veshėt, krihtė, duart dhe vetitė e lidhur me vetėdijen si tė menduarit, tė mėsuarit dhe tė arsyetuarit.

Padiskutueshėm, ky pohim ėshtė shumė mė shumė i palogjikshėm se sa shembulli i mėsipėrm i shtimit tė kapitullit tė quajtur "Historia e Kinės Antike" nė librin e historisė botėrore si rezultat i akumulimit tė gabimeve nė tė shtypur. ( Pėr mė tepėr nė natyrė as qė ekziston ndonjė mekanizėm qė shkakton rregullisht mutacione sikur nė shembullin tonė tė shtypėsit qė bėn gabime tė rregullta. Mutacionet nė natyrė ndodhin shumė mė rrallė se sa qė do tė ndodhnin gabimet nė shkronja gjatė shtypjes sė librit nė rastin tonė.)

Qfarėdo 'sqarimi' i dhėnė nga teoria e evolucionit rreth origjinės sė jetės ėshtė i palogjikshėm dhe joshkencor. Njė person i sinqertė rreth kėsaj qėshtjeje ėshtė zoologu i famshėm franēez Pierre Grase, ish kryetar i Akademisė Franceze tė Shkencave. Grase ėshtė gjthashtu evolucionist, por ai e thotė qartė se teoria Darviniste ėshtė e paaftė nė sqarimin e jetės, dhe pastaj e thotė troq mendimin e tij rreth logjikės sė "koinēidencės" e cila ėshtė strumbullar i Darvinizmit:

Paraqitja e favorshme e mutacioneve tė cilat do tu lejonin shtazėve dhe bimėve tė arrijnė nevojat e tyre tė kėrkuara, duket si diqka vėshtirė pėr tu besuar. Megjithatė teoria Darviniane ėshte edhe mė shumė kategorike: Njė bimė e vetme, njė shtazė e vetme do tė kėrkonte me mijėra mijėra ndodhi tė pėrshtatshme fatlume. Kėshtu, mrekullitė do tė bėheshin rregull: ndodhitė me probabilitet zero do tė ndodhnin pa problem… Nuk ka asnjė ligj kundėr tė ėndėrruarit me sy hapur, por shkenca nuk duhet ti shkojė pas qejfit kėsaj.6

Njėmend, teoria e evolucionit e cila pohon se materia e pajetė u bashkua nga vetvetiu dhe krijoi qeniet e gjalla me sisteme kaq madhėshtore siē ėshtė ADN, ėshtė njė skenar totalisht nė kundėrshtim me shkencėn dhe arsyen. E tėra kjo na qon nė njė konkluzion evident. Duke qenė se jeta ka plan (ADN-nė) dhe tė gjitha qeniet e gjalla janė tė modeluara sipas kėtij plani, ėshtė evidente se ekziston njė Krijues superior i cili e ka sajuar kėtė plan. Kjo thjeshtė do tė thotė se tė gjitha qeniet e gjalla janė krijuar nga Zoti i Gjithėfuqishėm i Gjithėdijshėm. Perėndia e ka pėrmendur kėtė fakt nė Kur'an kėshtu:

Ai ėshtė All-llahu, Krijuesi, Shpikėsi, Formėsuesi. Tė tij janė emrat mė tė bukur. Atė e lartėson ēka ka nė qiej e nė tokė. Dhe Ai ėshtė i Fuqishmi, i Urti! (Kur'an 59:24)

Sot, ajo qka njerėzit e kanė arritur me anė tė teknologjisė mė sė shumti mund tė pėrshkruhet si "njė qasje drejt tė kuptuarit tė vetėm njė fragmenti tė vockėl tė njohurisė sė Perėndisė, tė manifestuar nė ADN-nė e njeriut."

DĖSHMI TĖ EVOLUCIONISTĖVE RRETH ADN-SĖ

Pyetja se si u formua njė moelekulė kaq jashtėzakonisht e dizajnuar si ADN ėshtė njė nga mijėra rrugėt pa krye ku evolucionistėt e gjejnė veten. Teoria e evolucionit duke kėrkuar qė ta sqarojė jetėn nėpėrmes "rastėsisė", kurrė nuk do tė mund tė sqarojė burimin e informatave tė jashtėzakonshme tė koduara nė mėnyrė aq perfekte dhe tė pėrpiktė nė ADN.

Pėr mė tepėr, pyetja nuk ėshtė vetėm si ėshtė krijuar zingjiri i ADN-sė. Kjo pėr arsyen sepse siq kemi parė, edhe pse zingjiri i ADN-sė ekziston me kapacitetin e tij madhėshtor tė informatave, kjo vetvetiu nuk i shėrben kurrfarė qėllimi. Nė mėnyrė qė tė flasim pėr jetė, ėshtė thelbėsore qė gjithashtu tė ekzistojnė enzimet tė cilat e lexojnė kėtė zingjirė tė ADN-sė, kopjojnė atė dhe pastaj i prodhojnė proteinat.

Thėnė thjeshtė, nė mėnyrė qė tė flasim pėr jetėn duhet tė koekzistojnė edhe banka e tė dhėnave tė cilėn ne e quajmė ADN, sikur edhe makina e cila e kryen prodhimin duke i lexuar tė dhėnat e bankės.

Pėr befasinė tonė, enzimet tė cilat e lexojnė ADN-nė dhe tė cilat e kryejnė procesin e prodhimit sipas kėsaj, vetė janė tė prodhuara sipas kodeve qė gjenden nė ADN. Kjo do tė thotė se ekziston njė fabrikė nė qelizė e cila edhe kryen tipe tė ndryshme tė prodhimeve, dhe gjithashtu fabrikon edhe robotėt dhe makinat qė e kryejnė kėtė prodhim. Pyetja se si u krijua ky sistem, i cili do tė ishte i papėrdorshėm poqese vetėm njė defekt minor do tė ndodhte nė mekanizmat e tij, ėshtė vetvetiu e mjaftueshme pėr tė demoluar teorinė e evolucionit.

Evolucionisti Douglas R. Hofstadler nga Universiteti i Indiana-s, e shfaqė dėshpėrimin e tij pėrballė kėsaj pyetje:

"Si u krijua Kodi Gjenetik, bashkė me mekanizmat pėr pėrkthimin e tij (ribozomet dhe molekulat e ARN-sė)?" Pėr momentin ne duhet ta furnizojmė vetveten me sensin e tė tė pyeturit dhe tė frikės mė parė se sa tė japim njė pėrgjegje.7

Njė autoritet tjetėr evolucionist, biologu molekular botėrisht i njohur Leslie Orgel ėshtė mė i sinqertė rreth kėsaj teme:

Ėshtė skajshmėrisht e pamundur qė proteinat dhe acidet nukleike, qė tė dyja kėto me strukturė komplekse, tė shfaqėn spontanisht nė tė njėjtin vend dhe nė tė njėjtėn kohė. Prapė, gjithashtu duket e pamundur qė tė ekzistojnė njėra pa tjetrėn. Dhe kėshtu, me njė shikim tė shpejtė, VIJMĖ DERI TE KONKLUDIMI SE JETA NĖ FAKT KURRĖ NUK DO TĖ MUND TĖ KETĖ LINDUR ME ANĖ TĖ RRUGĖVE KIMIKE.8

Tė thuash 'jeta kurrė nuk do tė ketė mundur tė lindė me anė tė rrugėve kimike' ėshtė njėsoj sikur tė thuash se 'jeta kurrė nuk dė ketė mundur tė lindė vetvetiu nga vetvetja'. Pranimi i tė sė vėrtetės sė kėtij pohimi rezulton nė tė kuptuarit se jeta ėshtė krijuar nė mėnyrė tė vetėdijshme. Megjithatė, evolucionistėt, pėr arsyera ideologjike, nuk e pranojnė kėtė fakt, vėrtetėsia e qartė e tė cilit gjendet para syve tė tyre. Ata i shmangen tė pranuarit tė ekzistencės sė Perėndisė dhe besojnė nė skenare imagjinare tė pamundura megjithė probabilitetin zero tė kėtyre skenareve.

Njė evolucionist tjetėr, Caryl P. Haskins, deklaron se si kodi i ADN-sė nuk mund tė jetė shfaqur rastėsisht, dhe se ky fakt ėshtė njė provė e fuqishme pėr krijimin:

Mirėpo pyetjet mė gjithėpėrfshirėse evolucioniste nė nivelin e gjenetikės biokimike akoma janė pa pėrgjegje. Qėshtje se si u paraqit kodi gjenetik pėr herė tė parė e pastaj evoluoi, dhe mė herėt se kjo si lindi vetė jeta nė tokė, ėshtė diqka qė duhet ta zgjedhė e ardhmja…A u paraqitėn nė mėnyrė simultane gjatė evolucionit kodi dhe mjetet e pėrkthimit tė tij? Duket gati e pabesushme qė njė rastėsi e tillė tė ketė ndodhur, duke pasur parasyshė kompleksitetin e qė tė dy anėve dhe kėrkesėn qė ato tė koordinohen saktėsisht nė mėnyrė qė tė mbijetojnė. Nga pre-Darvinianėt (ose nga skeptikėt e evolucionit pas Darvinit) kjo enigmė sigurisht se do tė interpretohej si lloji mė i fuqishėm i provės pėr Krijimin Special.9

Prof. Michael Denton njė biolog i famshėm melekular, nė librin e tij Evolucioni: Njė Teori nė Krizė, duke shkruar pėr pavėrtetėsinė e evolucionit, sqaron bindjen e paarsyeshme tė Darvinistėve:


Prof. Michael Denton

Propozimi se programet gjenetikė tė organizmave tė lartė, tė pėrbėra nga jo mė pak se mijėra miliona pjesėza informatash, ekuivalente me sekuencėn e shkronjave nė njė bibliotekė tė vogėl njė mijė volumėshe, dhe tė cilat pėrmbajnė nė formė tė koduar me mijėra algoritme tė ngatėrruara tė panumėrta tė cilat kontrollojnė, specifikojnė dhe urdhėrojnė rritjen dhe zhvillimin e biliona biliona qelizave nė formėn e organizmave kompleksė, janė kompozuar nga procese plotėsisht tė rastėsishme, pėr njė skeptik ėshtė thjeshtė NJĖ OFENDIM NDAJ ARSYES, POR PĖR DARVINISTĖT KJO IDE PRANOHET PA ASNJĖ FIJE DYSHIMI - PARADIGMĖ PA PRESEDENCĖ!10

Dhe njėmendė, Darvinizmi ėshtė asgjė tjetėr pėrveqse njė besim totalisht i paarsyeshėm dhe supersticioz. Ēdokush qė posedon njė fije arsye mund tė shohė dėshmi tė njė tė vėrtete tė madhe duke shikuar nė ADN ose nė ndonjė pjesė tjetėr tė universit. Qeniet njerėzore dhe tė gjitha qeniet e tjera tė gjalla janė tė krijuara nga Perėndia, i Gjithėfuqishmi i cili ėshtė Zot i tėr botėrave.

Njė shembull tjetėr i pazotėsisė sė evolucionistėve: Skenari i "Botės sė ARN-sė"

Qysh nga fillimi i shekullit 20, evolucionistėt kanė zhvilluar teori tė ndryshme pėr tė sqaruar se si erdhėn nė jetė qelizat e para tė gjalla. Biologu rus Alexander Oparin, i cili propozoi tezėn e parė evolucioniste nė kėtė temė, sugjeroi se nė botėn primitive tė para qindra miliona viteve mė herėt, njė seri e reaksioneve kimike tė rastėsishme qoi deri tė krijimi, i para sė gjithash proteinave dhe pastaj qelizat u lindėn kur kėto (proteina) u bashkuan. Zbulimet e bėra nė tė shtatėdhjetat e shek 20 treguan se edhe supozimet mė fundamentale tė kėtij pohimi tė bėrė nga Oparin nė vitet e tridhjeta tė tė njėjtit shekull, ishin tė gabuara.


Kur eksperimenti i Urey-Miller-it u tregua tė jetė jovalid, evolucionisteve iu desh t'u pėrvishen hulumtimeve tė reja..

Skenari i "atmosferės primitive tė botės" qė sipas Oparinit pėrmbante gazėrat metan dhe amoniak, gjoja mundėsonte krijimin e molekulave organike. Sidoqoftė, ėshtė parė se hipoteza e atmosferės sė hershme tė pėrbėrė nga metani dhe amoniaku, ėshtė pa ndonjė themel solid dhe gjithsesi ėshtė kontradiktore dhe pastaj atmosfera e hershme poashtu pėrmbante edhe sasi tė madhe tė oksigjenit i cili shkatėrron molekulat organike duke u krijuar.

Kjo ishte njė goditje e rėndė pėr teorinė e evolucionit molekular. Evolucionistėt pastaj u desh tė ballafaqohen me faktin se "eksperimentet lidhur me atmosferėn primitive" tė kryera nga Stanley Miller, Sidney Fox dhe Cyril Ponnamperuma e tė tjerė ishin jovalide. Pėr kėtė arsye, nė vitet e tetėdhjeta tė shekullit 20 evolucionistėt bėnė njė pėrpjekje tjetėr. Si rezultat u zhvillua hipoteza e "Botės sė ARN-sė". Ky skenario propozonte qė sė pari ishin krijuar, jo proteinat, por molekulat e ARN-sė qė pėrmbanin informatat pėr proteina. Sipas kėtij skenari tė zhvilluar nga kimisti i Harvardit Walter Gilbert mė 1986, biliona vite mė parė njė molekulė e ARN-sė e aftė pėr ta replikuar vetveten, u formua disi nga rastėsia. Pastaj kjo molekulė e ARN-sė filloi tė prodhojė proteina, duke qenė e aktivizuar nga ndikime tė jashtme. Pas kėsaj u bė i nevojshėm deponimi i kėtyre informatave nė njė molekulė tė dytė dhe kėshtu disi u shfaq molekula e ADN-sė pėr ta kryer kėtė.

Ky skenario fare i pabesueshėm, i pėrbėrė nga zingjirė pamundėsishė nė secilėn fazė tė tij, ėshtė larg nga tė ofruarit e ndonjė sqarimi pėr origjinėn e jetės. Ky vetėm sa e zmadhoi problemin dhe ngriti shumė pyetje qė mbeten pa pėrgjegjje:

1. Duke qenė se ėshtė e pamundur qė tė sqarohet krijimi i rastėsishėm i qoftė edhe njė nukleotidi tė vetėm qė pėrbėn ARN-nė, si ėshtė e mundur atėherė qė kėto nukleotide imagjinare tė bashkohen nė njė sekuencė tė veqantė dhe tė formojnė ARN-nė? Evolucionisti John Horgan e pranon pamundėsinė e krijimit tė rastėsishėm tė ARN-sė:

Sa mė shumė qė hulumtuesit vazhdojnė tė ekzaminojnė konceptin e botės sė ARN-sė nga afėr, aq mė shumė probleme ngriten. Si u krijua fillimisht ARN-ja? Ėshtė shumė vėshtirė tė sintetizohet ARN dhe komponentet e saj nėn kushtet mė optimale laboratorike e qa mė vėshtirė nėn kushtet reale.11

2. Edhe nėse supozojmė se ajo u formua nga rastėsia, si ėshtė e mundur qė kjo ARN e pėrbėrė nga vetėm njė zingjirė nukleotidesh, "vendosi" qė tė vetėreplikohet dhe me qfarė lloji mekanizmi do ta ketė kryer kėtė proces vetėreplikimi? Ku i gjeti nukleotidet qė i pėrdori gjatė vetėreplikimit? Edhe mikrobiologėt evolucionistė Gerald Joyce dhe Leslie Orgel e shprehin qorrsokakun e kėsaj situate nė librin e tyre me titull Nė botėn e ARN-sė:

Ky diskutim nė njė fare mėnyre ėshtė fokusuar nė njeriun e kashtės: miti i vetėreplikimit tė molekulės sė ARN-sė qė u krijua de novo nga supa e polinukleotideve tė rastėsishme. Ky nocion jo vetėm qė ėshtė jorealistik vėshtruar nė dritėn e tė tė kuptuarit tė tanishėm tė kimisė parabiotike, por ai bile edhe do ta tendosė lehtėbesueshmėrinė e pikėpamjes sė optimistit lidhur me potencialin katalitik tė ARN-sė.12

3. Edhe nėqoftėse supozojmė se ekzistonte njė ARN vetėreplikuese nė botėn primordiale, dhe se ishin tė pranishme aminoacidet e shumta tė ēdo lloji, tė gatshme pėr tu pėrdorur nga ARN, dhe se qė tė gjitha kėto pamundėsi disi ndodhėn, situata akoma nuk qon drejt formimit tė qoftė edhe njė proteine tė vetme. Sepse ARN pėrfshin vetėm informatat lidhur me strukturėn e proteinave. Aminoacidet, nė anėn tjetėr, janė lėndė tė para. Prapseprapė nuk ekziston asnjė mekanizėm pėr prodhimin e proteinave. Tė konsiderosh ekzistencėn e ARN-sė tė mjaftueshme pėr prodhimin e proteinave ėshtė po aq absurde sa edhe tė presėsh qė njė veturė tė mblidhet vetvetiu thjeshtė duke e gjuajtur planin e projekt-vizatimit nė grumbullin e pjesėve tė pėrziera njėra mbi tjetrėn. Projekti nuk mund tė prodhojė makinėn krjet vetvetiu pa fabrikė dhe pa punėtorėt qė do ti bashkonin pjesėt e veturės sipas instruksioneve tė pėrmbajtura nė projekt; nė tė njėjtėn mėnyrė projekti i gjendur nė ARN nuk mund tė prodhojė proteina nga vetvetiu pa bashkėpunimin e komponentave tjera qelizore tė cilat i pasojnė instruksionet e ARN-sė.


Kur qeliza ka nevojė pėr ndonjė proteinė dėrgohet sinjali nė molekulėn e ADN-sė. Molekula e ADN-sė duke e pranuar sinjalin e kupton se cila proteinė nevojitet. Pastaj ADN e krijon njė kopje tė ARN-sė tė quajtur ARN-informativ i cila bartė informatat specifike pėr krijimin e proteinave. Pas pranimit tė informatave ARN-i e lėshon bėrthamėn dhe niset drejtė ribozomeve tė cilat janė fabrika tė prodhimit tė proteinave. Nė tė njėjtėn kohė njė ARN tjetėr e quajtur ARN-transportues, e kopjuar prej ADN-sė, i bartė aminoacidet pėr krijimin e proteinave deri tek ribozomet. Secila ARN-t ėshtė molekulė 'adapter' e cila mund tė lidhet me aminoacide specifike. ARN-i i cili bartė nė vete informatėn e sekuencės sė aminoacideve tė proteinės qė do tė formohet vendoset nė pjesėn prodhuese tė ribozomit. Aminoacidet e sjellura nga ARN-t zėnė vendin e tyre sipas sekuencės tė bėrė tė njohur nga ARN informativ. Pastaj molekula tjetėr e ARN-sė qė ėshtė e kopjuar nga ADN, e quajtur ARN ribozomal u mundėson ARN-informativ dhe ARN- transportues qė tė bashkohen. Aminoacidet e sjellura nga ARN-transportues zhvillojnė lidhjet peptidike pėr tė formuar zingjirin e proteinave. ARN-tė informative i lėshojnė ribozomet pasi qė e kanė depozituar ngarkesėn e tyre. Proteina qė ėshtė prodhuar pastaj niset drejt vendit ku ka nevojė pėr tė.

Proteinat prodhohen nė fabrikat e ribozomeve me ndihmėn e enzimeve dhe kjo si rezultat i proēeseve skajshmėrisht komplekse qė ndodhin brenda qelizės. Ribozomi ėshtė njė organel kompleks i qelizės i pėrbėrė nga proteinat. Kjo, pastaj qon nė njė supozim tjetėr tė paarsyeshėm - se ribozomet gjithashtu, do tė kenė ardhur nė ekzistencė nga rastėsia, nė tė njėjtėn kohė. Edhe fituesi i ēmimit Nobėl Jasques Monod, i cili ishte njė nga mbrojtėsit mė fanatikė tė evolucionit, ka sqaruar se sinteza e proteinave nė asnjė mėnyrė nuk mund tė konsiderohet si e mvarur vetėm nga informatat nė acidet nukleike:

Kodi ėshtė i pakuptimtė pėrderisa tė mos pėrkthehet. Makineria pėrkthyese moderne e qelizės pėrbėhet nga mė sė paku 50 komponente makromolekulare, tė cilat edhe vetė janė tė koduara nė ADN: kodi nuk mund tė pėrkthehet ndryshe vetėm se nga produktet e vetė pėrkthimit. Kjo ėshtė njė e shprehur moderne e omme vivum ex ovo [krejt jeta nga vezėt, ose nė mėnyrė idiomatike, kush erdhi sė pari, pula apo veza?]. Kur dhe ku u bė i mbyllur ky cikėl? Ėshtė njė vėshtirėsi marramendėse ta imagjinosh kėtė.13


Dr.Leslie Orgel

Figura e mėsipėrme tregon zingjirin e proteinave tė prodhuar nė ribozome.
Si ka mundur ta marrė njė vendim tė tillė zingjiri i ARN-sė nė botėn primordiale, dhe qfarė metode do tė ketė pėrdorur pėr ta bėrė tė mundur prodhimin e proteinave duke e kryer punėn e 50 komponenteve makromolekulare krejt vetė? Evolucionistėt nuk kanė ndonjė perėgjegje nė kėto pyetje.

Dr. Leslie Orgel, njė nga kolegėt e Stanley Miller dhe Francis Crick nga Universiteti i Kalifornias nė San Diego, pėrdorė termin "skenario" pėr mundėsinė e "formimit tė jetės nėpėrmjet botės sė ARN-sė." Orgel pėrshkruan se qfarė tiparesh do tė duhej tė kishte kjo ARN dhe sa gjė e pamundur do tė ishte kjo, nė artikullin "Origjina e Jetės", publikuar nė American Scientist tė Tetorit 1994:

Ky skenario do tė ndodhte nėse ARN parabiotike do ti kishte dy mundėsi qė nuk janė evidente sot: Kapacitetin e replikimit pa ndihmėn e proteinave dhe aftėsinė e katalizimit tė secilit hap tė sintezės sė proteinave.14

Siē do tė duhej tė ishte e qartė deri tash, tė presėsh kėto dy procese komplekse dhe skajshmėrisht thelbėsore nga njė molekulė si ARN-ja ėshtė e mundur vetėm nė pikėpamjet e evolucionistėve dhe me ndihmėn e fuqisė sė tyre tė fantazisė. Nė anėn tjetėr, faktet konkrete shkencore e bėjnė definitivisht tė qartė se hipoteza e "Botės sė ARN-sė", e cila ėshtė njė model i ri i propozuar pėr krijimin e rastėsishėm tė jetės, ėshtė e barabartė me njė pėrrallėzė tė trilluar.

Jeta nuk mund tė sqarohet me bashkimin e molekulave tė pajeta

Le tė harrojmė pėr njė moment tė gjitha pamundėsitė dhe tė supozojmė se njė molekulė proteine ėshtė formuar nė mjedisin mė tė papėrshtatshėm dhe mė tė pakontrolluar, siē janė kushtet primordiale tokėsore.

Krijimi i njė proteine tė vetme nuk ėshtė i mjaftueshėm; kjo proteinė do tė duhej tė priste durueshėm nė kėtė mjedis tė pakontrolluar pa pėsuar asnjė dėmtim, derisa tė formohej rastėsisht nėn kushtet e njėjta, molekula tjetėr pranė saj. Do tė duhej tė priste derisa tė krijoheshin njėra pranė tjetrės miliona proteina korrekte dhe esenciale, tė gjitha kėto "rastėsisht". Ato tė formuara mė herėt do tė duhej tė jenė tė durueshme dhe tė presin mjaftė, pa u shkatėrruar, megjithė rrezet ultravjollce dhe efektet e ashpra mekanike. Tė presin krijimin e proteinave tjera pranė tyre. Pastaj kėto proteina nė numėr adekuat, tė gjitha tė krijuara nė tė njėjtin vend, do tė duhej tė bashkoheshin nė kombinime tė kuptimta pėr tė formuar organelet e qelizės. Asnjė material i huaj, molekulė e dėmshme apo zingjir i pavlefshėm proteinash nuk do tė duhej tė ju interferonte. Pastaj, edhe nėse kėto organele do tė vinin sė bashku nė njė mėnyrė skajshmėrisht harmonike dhe bashkė-punuese me plan dhe rregull, ato do tė duhej tė sillnin pranė tyre tė gjitha enzimet e nevojshme dhe tė mbėshtillen me membranė, brendėsia e tė cilės do tė duhej tė mbushej me njė lėng special pėr tė pėrgatitur mjedis ideal pėr to. Tash, edhe nė qoftė se tė gjitha kėto gjėra "shumė tė pagjasa" do tė ndodhnin nga rastėsia, a do tė vinte nė jetė ky grumbull molekulash?


Prof. Chandra Wickramasinghe
Pėrgjegjja ėshtė "Jo", pasi qė hulumtimet kanė zbuluar se kombinimi i thjeshtė i tė gjitha materieve esenciale pėr jetė nuk ėshtė i mjaftueshėm pėr tė filluar jeta. Edhe nėse tė gjitha kėto proteina esenciale pėr jetė do tė mblidheshin dhe do tė vendoseshin nė njė enė provė, kėto pėrpjekje nuk do tė rezultonin nė prodhimin e qelizave tė gjalla. Tė gjitha eksperimentet e kryera nė kėtė drejtim janė vėrtetuar tė jenė tė pasukseshme. Tė gjitha observimet dhe eksperimentet indikojnė se jeta mund tė lindė vetėm nga jeta. Pohimi se jeta ka evoluar nga gjėrat jo tė gjalla, me fjalė tė tjera "abiogjeneza", ėshtė njė pėrrallė e cila ekziston vetėm nė ėndrrat e evolucionistėve dhe ėshtė krjetėsisht nė kundėrshtim me rezultatet e qfarėdo eksperimenti apo observimi.

Nė kėtė kuptim, jeta e parė nė tokė duhet tė ketė origjinuar nga jeta tjetėr poashtu. Ky ėshtė njė reflektim i epitetit "Hayy" tė Perėndisė. (I Gjalli, I Pėrjetshmi). Jeta mund tė fillojė, vazhdojė dhe pėrfundojė vetėm me vullnetin e Tij. Sa i pėrket evolucionit, ky jo vetėm qė e ka tė pamundur qė ta sqarojė fillimin e jetės, por gjithashtu ėshtė i pandihmė tė sqarojė se si materialet esenciale pėr jetė u krijuan dhe u bashkuan.

Chandra Wickramasinghe nga Universiteti i Cardiff-it e pėrshkruan realitetin me tė cilin ai ėshtė ballafaquar si shkencėtar tė cilit i ėshtė thėnė gjatė tėrė jetės sė tij se jeta ka lindur si rezultat i koinēidencave tė rastėsishme:

Qysh nga trajnimi im hershėm si shkencėtar, unė isha programuar qė tė besoj se shkenca nuk mund tė pajtohet me qfarėdo krijimi tė paramenduar. Ky nocion u desh tė zhveshej dhimbshėm. Nė njė moment unė nuk mund tė gjejė ndonjė argument racional pėr tė hedhur poshtė pikėpamjen e cila kėrkon kthim kah Perėndia. Ne kemi qenė mendjehapur; tani e shohim se pėrgjegjja e vetme logjike pėr jetėn ėshtė krijimi - dhe jo pėrzierja e thjeshtė aksidentale.15

LIGJI I DYTĖ I TERMODINAMIKĖS

Ligji i dytė i termodinamikės i cili pranohet si njė nga ligjet themelore tė fizikės, thotė se nė kushte normale to gjitha sistemet e lėna nė vetveten e tyre do tė tentojnė tė qrregullohen, disperzohen dhe shkatėrrohen nė proporcion tė drejtėpėrdrejtė me gjatėsinė e kohės qė kalon. Gjithqka, qoftė kjo e gjallė apo jo, zhveshet, prishet, degjenerohet, dezintegrohet dhe shkatėrrohet. Ky ėshtė fundi absolut dhe me kėtė do tė ballafaqohen qė gjitha qeniet, nė njė mėnyrė apo nė njė tjetėr, dhe sipas ligjit nuk ka shmangie nga ky proces.

Kjo ėshtė diqka qė tė gjithė ne e kemi vėrejtur. Pėr shembull nėse e dėrgoni njė veturė nė shkretėtirė dhe e leni aty, ėshtė e pamundur tė presėsh qė ta gjesh atė nė gjendje mė tė mirė kur te kthehesh aty pas disa vitesh. Pėrkundrazi, do tė shohėsh se gomat e veturės janė shpėrthyer, dritaret janė thyer, shasia ėshtė ndryshkur dhe motori ka pushuar sė punuari. I njėjti proces i pashmangshėm qėndron i vėrtetė pėr tė gjitha qeniet e gjalla.

Ligji i dytė i termodinamikės ėshtė rruga me anė tė sė cilės ėshtė definuar ky proces natyral me ekuacionet dhe pėrllogaritjet fizike.


Nėse e leni njė autobus tė pambikėqyrur nė shkretėtirė, gradualisht ai do tė shkatėrrohet dhe do ti humbė tė gjitha tiparet e tij. Kur ta shikoni herėn e ardhshme do tė shihni gomat e shpėrthyera, dritaret e thyera, shasia e ndryshkur dhe motori i vdekur. Ky process i pashmangshėm ndodhė shumė mė shpejtė tek qeniet e gjalla. Nė tė njėjtėn mėnyrė, tė gjitha sistemet nė univers shkatėrrohen pa intervenim tė vetėdijshėm.

Ky ligj i famshėm i fizikės njihet poashtu edhe si "ligji i entropisė". Entropia nė fizikė ėshtė masė e ērregullimit tė njė sistemi. Entropia e sistemit rritet me lėvizjen e sistemit prej gjendjes sė rregulluar, organizuar dhe tė planifikuar drejt gjendjes mė tė parregulluar, mė tė disperzuar dhe mė tė paplanifikuar. Sa mė shumė parregullsi ka nė njė sistem, aq mė e madhe ėshtė entropia e atij sistemi. Ligji i entropisė pohon se i tėrė universi nė mėnyrė tė pashmangshme shkon drejt gjendjes mė tė ērregulltė, mė tė paplanifikuar dhe paorganizuar.

E vėrteta e ligjit tė dytė tė termodinamikės, apo ligjit tė entropisė, ėshtė themeluar teoritikisht dhe eksperimentalisht. Tė gjithė shkencėtarėt mė tė njohur pajtohen se ligji i entropisė do tė mbetet paradigma parimore pėr parashikimin e tė sė ardhmes. Albert Ajnshtajn, shkencėtari mė i madh i kohės sonė, e ka pėrshkruar atė si 'ligji parėsor i tėrė shkencės'. Sir Arthur Eddington gjithashtu i referohet atij sikur 'ligji suprem metafizik i gjithė universit'.1

Teoria e Evolucionit e injoron kėtė ligj fundamental tė fizikės. Mekanizmi i ofruar nga evolucioni totalisht ėshtė nė kundėrshtim me ligjin e dytė tė termodnamikės. Teoria e evolucionit thotė se atomet dhe molekulat nė gjendje tė parregulltė, disperze dhe tė pajetė u bashkuan me kohė, nė renditje tė veqantė duke formuar molekula skajshmėrisht komplekse siē janė proteinat, ADN dhe ARN, prej tė cilave u zhvilluan gradualisht me miliona specie tė qenieve tė ndryshme tė gjalla me struktura edhe mė shumė komplekse. Sipas teorisė sė evolucionit, ky proces i supozuar i cili prodhon nė ēdo fazė struktura mė tė planifikuara, mė tė rregullta, mė komplekse dhe mė origjinale, u formua i tėri nga vetvetiu nė kushtet natyrore. Ligji i entropisė e bėn tė qartė se ky i ashtuquajtur process natyror kryekėput ėshtė nė kundėrshtim me ligjet e fizikės.

Shkencėtarėt evolucionistė, gjithashtu janė tė vetėdijshėm pėr kėtė fakt. J.H. Rush deklaron:

Jeta, nė rrjedhjen komplekse tė evolucionit tė saj, tregon njė kontrast absolut nė krahasim me tendencat e paraqitura nė ligjin e dytė tė termodinamikės. Aty ku ligji i dytė paraqet progres ireverzibil drejtė entropisė sė rritur dhe parregullsisė, jeta prodhon vazhdimisht nivele tė larta tė rregullsisė.2

Autori evolucionist Roger Lewin nė njė artikull nė revistėn Science e paraqet gjendjen pa rrugėdalje tė evolucionit kur kemi tė bėjmė me termodinamikėn:

Njė problem me tė cilin janė ballafaquar biologėt ėshtė kontradikta e qartė e evolucionit me ligjin e dytė tė termodinamikės. Sistemet do tė duhej tė shkatėrrohen me kalimin e kohės, duke u bėrė mė pak tė rregullta e jo e kundėrta.3

Njė mbrojtės tjetėr i teorisė sė evolucionit, George Stravropoulos, deklaron pamundėsinė termodinamike tė krijimit spontan tė jetės si dhe pamundėsinė e sqarimit tė ekzistencės sė mekanizmave kompleksė jetėsorė me ligjet natyrore, nė revistėn e njohur evolucioniste American Scientist:

Megjithatė, nė kushte tė zakonshme, kurrė nuk mund tė formohet spontanisht asnjė molekulė komplekse organike, por mė parė ajo do tė dezintegrohej nė pajtim me ligjin e dytė. Nė fakt, sa mė kompleks qė tė jetė sistemi, aq mė jostabil do tė jetė ai, dhe aq mė i sigurtė ėshtė dezintegrimi i tij herėt a vonė. Fotosinteza dhe tė gjitha proēeset jetėsore, e edhe vetė jeta, akoma nuk mund tė kuptohen nė termet e termodinamikės apo tė ndonjė shkence tjetėr ekzakte, megjithė pėrdorimin e zhargonit konfuz ose qėllimisht konfuzues.4

Siq e kemi parė, ligji i dytė i termodinamikės, pėrbėnė pengesė tė pakapėrcyeshme pėr skenarin e evolucionit nė termet e shkencės e edhe tė logjikės. Tė paaftė qė tė ofrojnė ndonjė sqarim shkencor dhe tė qėndrueshėm pėr tė kapėrcyer kėtė pengesė, evolucionistėt mund ta bėjnė kėtė vetėm nė fantazinė e tyre. Pėr shembull evolucionisti i mirėnjohur Jeremy Rifkin e shprehė besimin e tij se evolucioni e mbizotėron kėtė ligj tė fizikės me njė "fuqi magjike".

Ligji i Entropisė thotė se evolucioni e zhdukė energjinė e pėrgjithshme prezente pėr jetė nė kėtė planetė. Koncepti ynė i evolucionit ėshtė e kundėrta e kėsaj. Ne besojmė se evolucioni disi nė mėnyrė magjike krijon vlerė dhe rend mė tė madh gjithėpėrfshirės nė tokė.5

Kėto fjalė indikojnė shumė mirė se evolucioni ėshtė mė shumė njė besim dogmatik se sa njė tezė shkencore.

Miti i "Sistemit tė Hapur"

Tė konfrontuar nga tė gjitha kėto teza, evolucionistėve iu desh qė tė kėrkojnė strehė nė gjymtimin e ligjit tė termodinamikės duke thenė se ai ligj qėndron i vėrtetė vetėm pėr "sistemet e mbyllura" dhe se "sistemet e hapura" janė jashtė sferės sė kėtij ligji.

"Sistemi i hapur" ėshtė sistem termodinamik nė tė cilin energjia dhe materia rrjedhin nė tė dhe nga ai. Evolucionisėt pohojnė se bota ėshtė njė sistemi i hapur: se i ėshtė ekzpozuar nė mėnyrė konstante rrjedhjes sė energjisė nga dielli, se ligji i entropisė nuk ėshtė i aplikueshėm nė botėn si tėrėsi dhe se qenie tė gjalla komplekse e me rregullim perfekt mund tė krijohen nga struktura tė parregullta, tė thjeshta dhe tė pajeta.

Sidoqoftė, kėtu kemi tė bėjmė me njė shtrembėrim evident. Fakti se njė sistem ka hyrje tė energjisė nuk ėshtė i mjaftueshėm pėr ta bėrė atė sistem tė rregulltė. Mekanizma specifikė janė tė nevojshėm pėr ta bėrė energjinė funksionale. Pėr shembull, vetura ka nevojė pėr motor, sistem transmisioni dhe mekanizma tė ngjashėm kontrollues pėr ta kthyer energjinė e karburantit nė punė. Pa njė sistem tė tillė tė konverzionit tė energjisė, dielli ėshtė asgjė mė tepėr se sa njė burim i energjisė destruktive i cili djegė, thanė apo shkrinė.

Siē mund tė shihet, sistemi termodinamik pa ndonjė lloj tė mekanizmit shnėdėrrues tė energjisė nuk ėshtė i dobishėm pėr evolucionin, qoftė ai sistem i hapur apo i mbyllur. Askush nuk pohon se mekanizma tė tillė kompleksė dhe tė vetėdijshėm mund tė kenė ekzistuar nė natyrė nėn kushtet e Tokės sė lashtė. Nė fakt, problemi kryesor i cili i konfronton evolucionistėt ėshtė pyetja se si u krijuan nga vetvetiu mekanizmat kompleksė tė shnėdėrrimit tė energjisė, siē ėshtė fotosinteza tek bimėt, mekanizma kėta tė cilėt nuk mund tė pėrsėriten apo kopjohen qoftė edhe me teknologjinė mė moderne.

Derdhja e energjisė diellore nė botė nuk do tė kishte mundėsi qė tė sillte ndonjė rend ashtu nga vetvetja. Pėr mė tepėr, pa marrė parasysh sa e lartė mund tė jetė temperatura, aminoacidet nuk do tė formojnė ndonjė lidhje me sekuencė tė rregulltė. Energjia nga vetvetiu ėshtė e paaftė qė tė shtyjė aminoacidet tė formojnė molekula shumė mė komplekse tė proteinave, ose ti bėjė proteinat qė tė formojnė struktura mė komplekse dhe mė tė organizuara tė organeleve qelizore. Burimi i njėmendtė dhe thelbėsor i tėr kėtij organizimi nė tė gjitha nivelet ėshtė dizajni i vetėdijshėm: me fjalė tė tjera, krijimi.

Shmangia e "Teorisė sė Kaosit"

Plotėsisht tė vetėdijshėm se ligji i dytė i termodinamikės e shpėrblen evolucionin me etiketėn 'i pamundur', disa shkencėtarė evolucionistė kanė bėrė pėrpjekje spekulative pėr ta ngushtuar hendekun e ndarjes midis kėtyre tė dyjave, nė mėnyrė qė tė mund tė pohojnė se evolucioni ėshtė i mundur. Si zakonisht edhe kėto orvatje tregojnė se teoria e evolucionit ballafaqohet me njė qorrsokak tė pashmangshėm.

Njė person i shquar pėr pėrpjekjet e tij pėr ta 'martuar' termodinamikėn me evolucionin ėshtė shkencėtari Belg Ilya Prigogine.

Duke filluar nga teoria e kaosit, Prigogine propozoi njė sėrs hipotezash ku rendi formohet nga kaosi. Sidoqoftė, me gjithė pėrpjekjet e tij mė tė mira ai ishte i paaftė qė ta pajtojė termodinamikėn me evolucionin. Kjo shihet qartė nė atė qė ai thotė:

Ėshtė njė pyetje tjetėr e cila po na torturon pėr mė shumė se njė shekull: Qfarė rėndėsie ka evolucioni i qenieve tė gjalla nė botėn e pėrshkruar nga termodinamika si botė e rritjes sė pėrhershme tė parregullsisė?6

Prigogine, i cili shumė mirė e di se teoritė nė nivelin molekular nuk janė tė aplikueshme nė sistemet e gjalla si qelizat e gjalla, e nėnvizon kėtė problem:

Problemi i rendit biologjik involvon tranzicion nga aktiviteti molekular nė rendin super-molekular nė qelizė. Ky problem ėshtė larg nga tė qenit i zgjedhur.7

Kjo ėshtė pika ku ėshtė arritur mė sė fundi nga teoria e kaosit dhe nga spekulimet e ngjashme. Asnjė rezultat konkret nuk ėshtė arritur i cili do ta mbėshteste a verifikonte evolucionin, apo i cili do tė eliminonte kontradiktat midis evolucionit, ligjit tė entropisė dhe ligjeve tjera fizike.

Megjithė tėrė kėto fakte evidente, evolucionistėt tentojnė tė kėrkojnė strehė nė dredhi tė thjeshta. Tė vėrtetat e qarta shkencore tregojnė se qeniet e gjalla dhe strukturat komplekse dhe tė rregulluara qė qenieve tė gjalla, nė asnjė mėnyrė nuk kanė mundur tė vijnė nė ekzistencė nga rastėsia nėn rrethana normale. Kjo situate e bėn tė qartė se ekzistenca e qenieve tė gjalla mund tė sqarohet vetėm me intervenimin e fuqisė mbinatyrore. Kjo fuqi mbinatyrore ėshtė krijimi nga Perėndia, i cili e solli nė jetė tėr universin nga asgjėja. Shkenca ka vėrtetuar se evolucioni ėshtė akoma mė i pamundur sa i pėrket termodinamikės, dhe se ekzistenca e jetės nuk ka tjetėr sqarim pėrveq Krijimit.

1 Jeremy Rifkin, Entropy: A New World View, New York, Viking Press, 1980, fq.6
2 J.H.Rush, The Dawn of Life, New York, Signet, 1962, fq. 35
3 Roger Lewin, "A Downward Slope to Greater Diversity," Science, vol. 217, 24.9.1982, fq. 1239
4 George P. Stravropoulos, "The Frontiers and Limits of Science," American Scientist, vol. 65, November-December 1977, fq.674
5 Jeremy Rifkin, Entropy: A New World View, fq.55
6 Ilya Prigogine, Isabelle Stengers, Order Out of Chaos, New York, Bantam Books, 1984, fq. 129
7Ilya Prigogine, Isabelle Stengers, Order Out of Chaos, fq. 1758

 

    
Notes:
1 Michael Denton. Evolution: A Theory in Crisis. London: Burnett Books, 1985, fq. 334
2 Prof. Dr. Ali Demirsoy, Kalżtżm ve Evrim, fq.158
3 Frank B. Salisbury, "Doubts About The Modern Synthetic Theory of Evolution,"fq. 336
4 Francis Crick, Life Itself: It's Origin and Nature, New York, Simon & Schuster, 1981, fq. 88
5 Orgel, Leslie E, "Darwinism at the Very Beginning of Life," New Scientist, vol.94 (April 15, 1982), fq.151
6 Pierre-P Grassé, Evolution of Living Organisms, New York: Academic Press, 1977, fq. 103
7 Douglas R. Hofstadter, Gödel, Escher, Bach: An Eternal Golden Braid, New York: Vintage Books, 1980, fq. 548
8 Leslie E. Orgel, "The Origin of Life on Earth," Scientific American, Vol.271, October 1994, fq. 78
9 Haskins, Caryl P., "Advances and Challenges in Science in 1970," American Scientist, vol.59 (May/June 1971), fq.305)
10 Michael Denton, Evolution: A Theory in Crisis, London: Burnett Books, 1985, fq. 351
11 John Horgan, "In the Beginning," Scientific American, Vol. 264, February 1991, fq. 119
12 G.F. Joyce, L. E. Orgel, "Prospects for Understanding the Origin of the RNA World," In the RNA World, New York: Cold Spring Harbor Laboratory Press, 1993, fq. 13
13 Jacques Monod, Chance and Necessity, New York: 1971, fq.143
14 Leslie E. Orgel, "The Origin of Life on the Earth," Scientific American, October 1994, Cilt 271, fq. 78
15 Chandra Wickramasinghe, Interview in London Daily Express, 14 August 1981.